Parafia Smażyno (1862–1945) na tle dziejów ewangelickiej diecezji Wejherowo

Najnowsza książka Andrzeja Janusza przedstawia historię ewangelickiej wspólnoty od jej powstania do końca II wojny światowej. Parafia ta funkcjonowała na terenie obecnych gmin: Linia, Szemud i Luzino (powiat wejherowski). Publikacja zawiera także informacje o ewangelickiej diecezji Wejherowo obejmującej parafie: Bolszewo, Wejherowo, Puck, Hel, Krokowa, Rumia, Mały Kack i Leśniewo. Autor opisuje relacje Kościołów katolickiego i ewangelickiego ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji Kaszubów uwikłanych w konflikt religijny i narodowy – między nacjonalizmem polskim i niemieckim. Choć to historia niewielkiej wspólnoty, ukazuje nową perspektywę dawnych stosunków polsko-niemiecko-kaszubskich uwzględniającą miejsce i rolę Kaszubów – Ewangelików.

Andrzej Janusz (ur. 1957) historyk-archiwista, pedagog, politolog i samorządowiec. Autor licznych artykułów dotyczących historii gminy Luzino i powiatu wejherowskiego, które ukazują się na łamach „Pomeranii” i innych czasopism regionalnych. Dotychczas ukazały się jego następujące książki: Parafia i kościół w Kębłowie (2001), Strzebielino. Historia kaszubskiego zaścianka rycerskiego 1316–1945 (2016), Żelewscy w cieniu von dem Bacha (2019) – uznana za najlepszą książkę w powiecie wejherowskim i nagrodzona Gryfem Literackim 2019 oraz Fritz i Eberhard von Zelewscy z Barłomina (2023).

Spis treści

Wstęp

Rozdział I. POWSTANIE PARAFII I DZIAŁALNOŚĆ PIERWSZEGO PASTORA
Położenie geograficzne i warunki naturalne
Zanim powstała wspólnota 
Zabiegi o ustanowienie parafii
Budowa zboru ewangelickiego w Smażynie 
Początek pracy kaznodziei Fischera
Budowa szkoły i kościoła
Bilans działalności pierwszego administratora parafii                                                                                                Stosunki międzywyznaniowe i początki konfliktu narodowościowego

Rozdział II. W CESARSTWIE NIEMIECKIM (1871–1918)

Kulturkampf
Parafia pod rządami kolejnych pastorów
Opór katolików wobec kulturkampfu i germanizacji
Strajki szkolne 
Zmiany demograficzne na terenie parafii 
Między dwoma żywiołami – szlachta kaszubska
Pierwsza wojna światowa
Rozdział III. W II RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ (1920–1939)
Realia nowego państwa
Polityka II RP wobec mniejszości niemieckiej i ewangelickiej
Czas Richarda Petzolda ostatniego pastora w Smażynie
Rozdział IV. W NIELUDZKIM CZASIE II WOJNY ŚWIATOWEJ 
Pierwsze godziny i dni wojny w Smażynie i okolicy
Oblicze terroru
Kaszubi w konspiracji i walce z najeźdźcą
Rozdział V. SMAŻYNO PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ
Klęska wyzwolenia
Koniec działalności parafii ewangelickiej w Smażynie 
Spis treści Losy materialnej spuścizny ewangelickiej
W nowych realiach społeczno-politycznych                                                                                                         Bibliografia

Aneks nr 1. Raport kandydata Handtmanna z podróży po parafiach w Prowincji Pruskiej, Berlin 27 listopada 1867 r. 
Aneks nr 2. Raport z działalności pastora Fischera w Smażynie sporządzony przez Superintendenta Tornwaldta do Konsystorza w Królewcu, Gdańsk 20 listopada 1867 r. 
Aneks nr 3. Wystąpienie pastora Wilhelma Fischera na dorocznym zjeździe Gustaf-Adolf-Stiftung, Lubeka 3 września 1863 r.
Aneks nr 4. Inauguracja szkoły ewangelickiej w Smażynie na Kaszubach 24 lipca 1864 r. 
Aneks nr 5. Wykaz osób pochowanych na prywatnym cmentarzu Żelewskich w Barłominie
Aneks nr 6. List z Kaszub do Polonii amerykańskiej z 3 kwietnia 1887 r. 
Aneks nr 7. Rada parafialna, dotyczy remontu i powiększenia plebanii w Smażynie oraz wniosku o dotację na ten cel z funduszu zbiórki kościołów protestanckich, Smażyno 7 czerwca 1912 r. 
Aneks nr 8. Rejestr ludności ewangelickiej mieszkającej w parafii Smażyno w 1945 r.
Aneks nr 9. Raport Policji Państwowej z inwigilacji superintendenta Bäckera z Wejherowa, 20 sierpnia 1925 r. 
Aneks nr 10. Pismo pastora Lambrechta do Inspektora Szkolnego w Wejherowie z 7 września 1923 r. w sprawie wcześniejszego zwalniania dzieci ewangelickich z zajęć szkolnych w Łebnie, w celu umożliwienia im udziału w lekcjach religii w Smażynie
Aneks nr 11. Pismo pastora Lambrechta do Inspektora Szkolnego w Wejherowie z 25 sierpnia 1921 r.
Aneks nr 12. Biogram Jerzego Trepczyka