Scynanié kani w Kartuzach

Premiera filmu

„Scynanié kani” – film o kaszubskim zwyczaju ścinania kani

22 listopada 2019 roku w Muzeum Kaszubskim w Kartuzach odbyła się premiera filmu dokumentalnego w reżyserii Andrzeja Dudzińskiego, nawiązującego do prastarego zwyczaju kaszubskiego – ścinania kani, kultywowanego do dziś w wielu miejscowościach.

Miałem okazję dołożyć w tym obrazie swoją skromną cegiełkę, obok wielu ciekawych postaci z naszego kaszubskiego świata – etnografów, nauczycieli, artystów, regionalistów, dziennikarzy, pisarzy i samorządowców.

Film Andrzeja Dudzińskiego o ścinaniu kani

Andrzej Dudziński w bardzo ciekawy sposób przybliżył ten zwyczaj, korzystając z dużej liczby znawców i pasjonatów tego tematu. Mamy tutaj sporą paletę różnych miejsc i społeczności Kaszub, które od lat przyczyniają się do pielęgnowania tej tradycji.

Autor nie ograniczył się do ukazania ścinania kani zaledwie w ujęciu etnograficznym, ale poszedł dalej – przybliżając różnorakie, dość nowoczesne ujęcia tego tematu. To wszystko sprawia, że film jest atrakcyjny dla widza. Moim zdaniem różne grupy wiekowe znajdą w nim coś dla siebie.

Film można obejrzeć w serwisie YouTube.

Premiera „Scynania kani” w Muzeum Kaszubskim w Kartuzach

Producentem filmu jest Muzeum Kaszubskie im. Franciszka Tredera w Kartuzach. Jego dyrektor – Barbara Kąkol – poprowadziła po premierowej projekcji krótką i ciekawą rozmowę z autorem, do której dołączyli także zgromadzeni goście.

Po premierze filmu „Scynanié kani” nastąpiło uroczyste wręczenie certyfikatów uczestnikom kursu Tańcowała igła z nitką, realizowanego w ostatnim czasie w kartuskim Muzeum. Prowadzącą kurs była Alicja Serkowska, obecna wiceprezes Stowarzyszenia Twórców Ludowych.

Andrzej Busler

Andrzej Dudziński – reżyser filmu

Andrzej Dudziński – pisarz, scenarzysta i dziennikarz. Absolwent pedagogiki na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Gdańskiego (1989). Twórca i współtwórca wielu filmów dokumentalnych i fabularnych związanych z różnoraką tematyką. Spora część tej twórczości dotyka Kaszub i szerzej Pomorza.

Reżyser i scenarzysta Andrzej Dudziński podczas rozmowy z dyrektor Muzeum Kaszubskiego – Barbarą Kąkol. Fot. Ryszard Mielewczyk

Publiczność podczas projekcji „Scynania kani”. Fot. Ryszard Mielewczyk

Miałem okazję zabrać głos po premierze i pogratulować Andrzejowi Dudzińskiemu. Fot. Ryszard Mielewczyk

Wiceburmistrz Kartuz – Sylwia Biankowska składa gratulacje Alicji Serkowskiej – prowadzącej kurs haftu. Fot. Ryszard Mielewczyk

Scynanié kani – na czym polega kaszubski zwyczaj?

Scynanié kani, czyli ścinanie kani, to jeden z najbardziej charakterystycznych obrzędów związanych z nocą świętojańską na Kaszubach. Kania w dawnych wierzeniach i podaniach była wiązana m.in. z suszą i pragnieniem. Ks. dr Bernard Sychta przytaczał legendę, według której ptak został ukarany za odmowę pomocy podczas wielkiej suszy.

Sam obrzęd miał postać widowiska, podczas którego kanię oskarżano o rozmaite przewinienia, osądzano, a następnie symbolicznie wykonywano na niej wyrok. Wśród postaci występujących w widowisku pojawiali się m.in. szôłtës (sołtys), przësãżni (przysięgli), kat, lesny (leśniczy), rakôrz i pachołek.

Istota tego dawnego obrzędu nie została jednoznacznie wyjaśniona. Prof. Tadeusz Linkner wskazywał m.in. na jego możliwą funkcję dydaktyczno-moralizatorską. Ścinanie kani znalazło również trwałe miejsce w literaturze kaszubsko-pomorskiej – pisali o nim m.in. Florian Ceynowa, Jan Karnowski, Bolesław Fac, Jan Piepka, Marta Bystroń, Jan Rompski, Paweł Szefka i Jan Patock.

Znacznie szerzej o genezie obrzędu, dawnych wierzeniach związanych z kanią oraz innych zwyczajach sobótkowych piszemy w artykule Noc Świętojańska na Kaszubach – zwyczaje, wierzenia i sobótki.

Kaszubskie zwyczaje i obrzędy

Więcej publikacji poświęconych tradycjom, zwyczajom i kulturze ludowej regionu znajdziesz w kategorii etnografia kaszubska.