Kaszubski ekspres sopocki – historia Marianny Selonke

Historia Marianny Selonke

Kaszubski ekspres sopocki – historia Marianny Selonke

W 2021 roku w Sopocie zorganizowano głosowanie dotyczące kobiet związanych z historią miasta. Jedna z wybranych postaci miała zostać uwieczniona na muralu autorstwa Marty Frej. Wśród proponowanych kandydatek znalazła się kaszubska posłanka pocztowa Marianna Selonke, żyjąca w Sopocie na przełomie XVIII i XIX wieku.

Jej niezwykła historia przypomina czasy, gdy Sopot dopiero rozwijał się jako miejscowość wypoczynkowa, a dostarczanie korespondencji wymagało wielogodzinnych pieszych wędrówek. Marianna stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci rodzącego się kurortu, zyskując przydomek „sopockiego ekspresu”.

Marianna Selonke – kaszubska posłanka pocztowa

Nie wiadomo dokładnie, skąd pochodziła Marianna Selonke. Jej pochodzenie wiązano z Kaszubami. Według jednej z hipotez pierwotna forma jej nazwiska brzmiała Zielonka i uległa zniemczeniu w czasach zaboru pruskiego.

Marianna Selonke była postacią niezwykle znaną i lubianą w Sopocie oraz jego okolicach. Jej kariera pocztowa rozpoczęła się w 1820 roku. Początkowo pełniła obowiązki posłańca pocztowego dorywczo, w zależności od zapotrzebowania. Trzy lata później została stałym posłańcem sezonowym, dostarczając korespondencję i przesyłki z Sopotu przez Karlikowo, Oliwę, Polanki, Strzyżę i Wrzeszcz do gdańskiej Poczty Głównej, mieszczącej się przy ulicy Długiej.

Oprócz przewożenia korespondencji dokonywała także drobnych zakupów zamawianych przez letników – prasy, kosmetyków, wyrobów tytoniowych i innych potrzebnych artykułów.

Na tej samej trasie funkcjonował wówczas także środek komunikacji określany w dawnych przekazach jako żurnaleria. Ze względu na wysokie koszty rzadko wykorzystywano go jednak do przewozu poczty.

Z biegiem czasu charakterystyczna postać Marianny Selonke z dużym koszem przystosowanym do noszenia na plecach stała się rozpoznawalna w rodzącym się sopockim kurorcie. Letnicy darzyli ją sporą sympatią, nazywając żartobliwie „sopockim ekspresem” lub „pocztą sopocką”.

Sopocki ekspres w XIX-wiecznych wspomnieniach

O popularności Marianny Selonke świadczą wzmianki w dawnych artykułach prasowych. Jedna z notatek donosi, że występowała jako statystka w kilku spektaklach teatralnych wystawianych w Sopocie.

W 1840 roku, prawdopodobnie z okazji dwudziestolecia jej pracy jako posłańca pocztowego, gdański artysta Gustaw Stelmacher utrwalił wizerunek Marianny na litografii przedstawiającej scenki z jej życia zawodowego. Prace te zdobiły niektóre sopockie lokale jeszcze na początku XX wieku. Jednym z nich był znany wówczas Dolinny Młyn.

Do dziś zachowały się również pocztówki uwieczniające postać Marianny Selonke. Popularność sopockiej Kaszubki była tak duża, że doczekała się nawet wierszyka w języku niemieckim:

Kann ich nur kleine Schritte machen,

Marschier ich dennoch tüchtig viel.

Mag gleich so mancher meiner lachen,

Erreiche ich doch stets mein Ziel.

Versagen mir auch mal die Füße,

Nehm ich 'nen Schluck, doch nicht zu groß,

Aus meiner Dose eine Prise.

Und dann Mariannchen, frisch drauf los!

Polskie tłumaczenie:

Choć małe kroki tylko robić mogę,

Pilnie przemierzam swą codzienną drogę.

Niech goni za mną śmiech wielu,

Ja i tak zawsze dotrę do celu.

Czasem gdy stopy już nie mają siły,

Z mej puszki biorę niuch tabaki miłej,

Nieduży łyczek również wypić muszę.

Marianko, naprzód z animuszem!

Pocztówki uwieczniające postać Marianny Selonke. Ze zbiorów Muzeum Sopotu.

Tajemnicza śmierć Marianny Selonke

Przeszło czterdziestoletnia kariera sopockiej posłanki pocztowej miała zakończyć się tragicznie. Zachowały się jednak różne przekazy dotyczące okoliczności jej śmierci.

Według jednej z wersji 7 lipca 1865 roku, podczas powrotu z Gdańska, Marianna Selonke została napadnięta, ograbiona i zamordowana w okolicy Strzyży. Zgodnie z tym przekazem w chwili śmierci miała 84 lata.

Istnieje również druga, mniej prawdopodobna wersja, mająca charakter lokalnej opowieści. Według niej w 1856 roku Marianna odwiedziła podczas dożynek majątek w Postolinie, nieopodal Sztumu. W trakcie festynu bawiła się ze starszym mężczyzną, który zmarł podczas tańca.

Selonke miała wówczas zostać uznana za czarownicę i oskarżona o powiązania z nieczystymi mocami. Przed samosądem miejscowych mieszkańców uratował ją tamtejszy proboszcz, udzielając schronienia na plebanii. Następnego dnia Marianna wyruszyła w drogę powrotną do Sopotu, do którego jednak nie dotarła. Według tej wersji została zamordowana przez syna mężczyzny zmarłego podczas festynu.

Obie opowieści ukazują, jak wiele niejasności i legend narosło wokół postaci sopockiej posłanki pocztowej. Bez dodatkowych źródeł trudno jednoznacznie rozstrzygnąć, jakie były rzeczywiste okoliczności jej śmierci.

Marianna Selonke w pamięci mieszkańców Sopotu

Na początku 2012 roku postać Marianny Selonke powróciła podczas konkursu na dziesięć wyjątkowych kobiet w dziejach Gdańska, Gdyni i Sopotu, ogłoszonego przez portal naszemiasto.pl. Sopocka Kaszubka znalazła się wśród kandydatek obok takich postaci jak Róża Ostrowska, Stanisława Fleszarowa-Muskat, Franciszka Cegielska i Joanna Schopenhauer.

Kolejnym przypomnieniem jej historii było sopockie głosowanie z 2021 roku, związane z planowanym muralem Marty Frej.

Być może gdyby Marianna Selonke dożyła naszych czasów, spotkalibyśmy ją jako listonoszkę sopockiej poczty lub pracownicę jednej z firm kurierskich. Jej historia przypomina jednak przede wszystkim o ludziach, którzy swoją codzienną pracą współtworzyli życie dawnego Sopotu.

Andrzej Busler

Marianna w drodze do Gdańska. Rys. Marian Busler.

Kaszubka zwana „sopockim ekspresem pocztowym”. Rys. Marian Busler.

Marianna Selonke została uwieczniona na okładce książki Józefa Golca i Ryszarda Zienkiewicza w 2015 roku.

Poznaj historię Sopotu i jego mieszkańców

Dzieje Marianny Selonke przypominają o mniej znanych postaciach, które współtworzyły historię sopockiego kurortu. To także interesujący fragment historii kaszubskich mieszkańców Sopotu oraz rozwoju komunikacji pocztowej na Pomorzu w XIX wieku.

Więcej opowieści o dawnym Sopocie, jego mieszkańcach, architekturze i kulturze znajdziesz w publikacjach dostępnych w kategorii Książki o Sopocie w księgarni CZEC.