Co wspólnego mają ze sobą słoma, rzeka i koronkowe gacie?
Swornegacie – skąd pochodzi nazwa kaszubskiej miejscowości?
Polska jest bogata w miejscowości o zaskakujących nazwach – trudnych do wypowiedzenia, szokujących, często śmiesznych oraz mających ciekawą etymologię. Na pomorskiej mapie znajdziemy wieś Swornegacie. Skąd wzięła się ta nazwa, od jak dawna jest używana i jaka jest jej etymologia? Poznaj Swornegacie bliżej i zapragnij je odwiedzić!
Gdzie leżą Swornegacie?
Kaszubska wieś o zabawnej i tajemniczej nazwie jest położona w województwie pomorskim, powiecie chojnickim, w gminie Chojnice. Jej niewątpliwą zaletą jest bliskość Zaborskiego Parku Krajobrazowego oraz Parku Narodowego Bory Tucholskie i bezpośrednie sąsiedztwo z Jeziorem Karsińskim oraz rzeką Brdą.
Malownicze tereny Swornychgaci to niejedyny powód licznych turystycznych wycieczek w te strony. Mieszkańcy i turyści, którzy często odwiedzają tę kaszubską wieś, nazywają ją Sworami. Sprawdź, skąd wzięła się nazwa i co może Cię zaskoczyć, kiedy znajdziesz się w tej miejscowości!
Swornegacie. Fot. Jarosław Ellwart
Piękny widok na jezioro Karsińskie. Fot. Jarosław Ellwart
Nad brzegami znajdziemy wiele wypożyczalni sprzętu wodnego. Fot. Jarosław Ellwart
Historia Swornychgaci – ile wieków liczy miejscowość?
Jak długa jest historia tej miejscowości o tak osobliwej nazwie i jaki związek ma to z jej etymologią? Okazuje się, że pierwsze wzmianki o Swornychgaciach pojawiają się w dokumentach już w 1272 roku, kiedy to na tych terenach został ulokowany zakon augustianów. Jest to jedna z najstarszych miejscowości wymienianych w dokumentach dotyczących obecnego powiatu chojnickiego.
Jak na przestrzeni wieków zmieniała się nazwa malowniczej, kaszubskiej miejscowości? W 1272 roku miejscowość nazywano Swornigacami, a zapis nazwy używanej w 1275 roku brzmi Swornigat. Do 1664 roku w oficjalnych dokumentach pojawiały się kolejno nazwy: Swornigacz, Swornogatz, Swornegacz, Sworzonagacz, Sfornegac i Swornogac. Współcześnie używana forma została przyjęta w XIX wieku i do dzisiaj nie zmieniła swojego zapisu.
Skąd pochodzi nazwa Swornegacie?
Językoznawcy nie są zgodni odnośnie pochodzenia nazwy Swornychgaci. Pośród trwających sporów za najbardziej prawdopodobną przyjmuje się wersję mówiącą o zaskakującym połączeniu dwóch kaszubskich słów – swory, czyli warkocza plecionego z sosnowych korzeni i słomy oraz gacenia, czyli wykorzystywania zaplecionego warkocza w celu umocnienia brzegów rzeki.
Nazwa wsi należy do grupy nazw służebnych, złożonych, informując, czym głównie zajmowali się jej mieszkańcy w początkach istnienia osady. Dlaczego nazwa jest złożona, nietrudno zgadnąć – powstała z połączenia dwóch kaszubskich, niezależnych od siebie słów.
Swornegacie – co warto zobaczyć?
Z pewnością każdy, kto odwiedził tę miejscowość, może podkreślić jej wyjątkową malowniczość. Jest to także jedno z najważniejszych miejsc związanych z pomorską turystyką kajakową. Corocznie rzeka Brda jest miejscem niezliczonej liczby spływów kajakowych. Niejednokrotnie gościli tu kaszubscy kajakarze słynnego spływu „Śladami Remusa”.
Sporym atutem Swornychgaci jest rozbudowana baza noclegowa i gastronomiczna oraz wypożyczalnie sprzętu turystycznego. Ciekawą atrakcją jest przebiegająca przez Swornegacie „Kaszubska Marszruta”, stworzona w ostatnich latach sieć ścieżek rowerowych jako alternatywa dla dróg o dużym natężeniu ruchu. Trasa przebiega przez wszystkie gminy powiatu chojnickiego: Czersk, Chojnice, Brusy i Konarzyny.
Kaszubski Dom Rzemiosła Ludowego
W Swornychgaciach na uwagę zasługuje także Kaszubski Dom Rzemiosła Ludowego, wybudowany w latach 2004–2005 według projektu Jana Sabiniarza. Swą architekturą nawiązuje do lokalnych tradycji budownictwa drewnianego i ryglowego. Wewnątrz znajdziemy wystawę tradycyjnych narzędzi i sprzętów kaszubskich.
Na tyłach domu, w 2006 roku założono wspólnie z Zaborskim Parkiem Krajobrazowym tradycyjny sad, w którym posadzono około 70 drzewek – odmian tradycyjnych dla Pomorza – jabłoni, śliw i czereśni.
Kościół ze Swornychgaci we Wdzydzach Kiszewskich
Kolejną ciekawostką miejscowości są kościoły budowane na przestrzeni wieków w jej obszarze. Dawne, drewniane świątynie pw. św. Jana Chrzciciela i św. Bartłomieja Apostoła zostały zniszczone przez pożary.
Kolejny, także drewniany kościół pw. św. Barbary zbudowano w 1742 roku. Przetrwał on do 1916 roku, kiedy zakończono budowę nowego kościoła, tym razem już murowanego. Stary, drewniany kościół przeniesiono do Kaszubskiego Parku Etnograficznego we Wdzydzach Kiszewskich. Jest on jednym z ważniejszych i centralnych obiektów tej instytucji kultury.
Swornegacie i słynne „gacie”
Niesłabnące zainteresowanie nazwą wsi Swornegacie skłoniło kilkanaście lat temu jej mieszkańców do stworzenia wyjątkowego produktu. Mowa o… gaciach! Prawdziwy, regionalny model, wzorowany na XIX-wiecznej bieliźnie, zdobiony koronkami nie ma co prawda nic wspólnego ani z historią miejscowości, ani z jej nazwą, jednak budząc zabawne skojarzenia, może okazać się doskonałą pamiątką.
Do zobaczenia na turystycznym szlaku w Swornychgaciach!
Andrzej Busler
Dom Rzemiosła Ludowego. Fot. Jarosław Ellwart
Wokół Swornychgaci znajdziemy mnóstwo ścieżek rowerowych. Fot. Grażyna Ellwart
Przewodniki i mapy po Kaszubach i Pomorzu
Planując podróż po Kaszubach, Borach Tucholskich i Pomorzu, zobacz także nasze przewodniki i mapy.
Zaloguj przez Facebooka
Zaloguj przez Google