Stulecie Gdyni w zasobie Archiwum Państwowego w Gdańsku

Stulecie Gdyni w zasobie Archiwum Państwowego w Gdańsku

Album Stulecie Gdyni w zasobie Archiwum Państwowego w Gdańsku to wyjątkowa publikacja poświęcona historii Gdyni, przygotowana z okazji setnej rocznicy nadania miastu praw miejskich. Książka prezentuje archiwalne materiały, fotografie i dokumenty ukazujące rozwój Gdyni od niewielkiej osady po nowoczesne miasto portowe.

Publikacja pozwala spojrzeć na Gdynię przez pryzmat zasobów Archiwum Państwowego w Gdańsku. To opowieść o mieście, jego mieszkańcach, porcie, architekturze, przemianach społecznych i historycznych wydarzeniach, które przez dekady kształtowały charakter tego wyjątkowego miejsca nad Bałtykiem.

Album został wydany w eleganckim formacie 25 × 25 cm i posiada twardą oprawę, dzięki czemu świetnie sprawdzi się jako publikacja kolekcjonerska, prezent dla miłośników historii Pomorza, Gdyni i archiwalnych fotografii, a także jako pamiątka związana z jubileuszem miasta.



Wstęp

    Zanim Gdynia stała się miastem
    Modernizm z widokiem na morze
    Gdynia w czasach Gotenhafen
    Miasto portowe w PRL
    Odzyskane marzenia. Gdynia w III RP

Fragment albumu:

Nie jest to nasza pierwsza przygoda z dziejami Gdyni, w 2018 r. wydaliśmy album „Gdynia z żelaza, z betonu – 100 fotografii Gdyni na 100-lecie niepodległości”, w którym przedstawiliśmy najciekawsze zdjęcia z naszego zasobu. Z tego powodu nie chcieliśmy teraz powtarzać żadnej z publikowanej już wtedy fotografii, ale z drugiej strony naszą intencją było pokazanie najciekawszych archiwaliów z zasobu APG. A ponieważ żyjemy w czasach kultury obrazkowej – znajdziemy tutaj, oprócz zdjęć, także mapy i plany oraz plakaty i afisze, ale bardzo mało dokumentów pisanych. Wykorzystaliśmy materiały przechowywane zarówno w Oddziale w Gdyni – akta Urzędu Morskiego (sygn. 3), Prezydium MRN w Gdyni (sygn. 22), ze zbioru fotografii miasta i portu w Gdyni (sygn. 90), Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni (sygn. 130), Nadburmistrza Miasta Gdyni (sygn. 650), Komisariatu Rządu (sygn. 682), zbioru map i planów (sygn. 683), jak i w APG – z kolekcji fotografii Mariana Dobrowolskiego (sygn. 1579), Janusza Uklejewskiego (sygn. 3385), Marka Zarzeckiego (sygn. 3127) czy Wydawnictwa Morskiego (sygn. 2417), skorzystaliśmy też z trzech fotografii ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego. Chcieliśmy pokazać najważniejsze i najciekawsze obiekty, miejsca, wydarzenia czy ludzi, związanych z Gdynią, musimy jednak zaznaczyć, że byliśmy trochę ograniczeni naszymi zbiorami, archiwa państwowe przejmują bowiem akta pod 25 latach, a często ten okres jest dłuższy, stąd też stosunkowo mało tutaj materiałów odzwierciedlających ostatnie lata (po 1990 r.).

Otwierając tę książkę, poznany nie tylko przeszłość, ale także odkryjemy kod genetyczny Gdyni – jej odwagę, nowoczesność i niezłomną wiarę w siłę ludzkich marzeń. Bo historia Gdyni, zapisana w archiwalnych dokumentach, jest dowodem na to, że najtrwalsze budowle wznosi się z idei.

Stulecie miasta Gdyni to nie tylko jubileuszowa data w kalendarzu, lecz przede wszystkim opowieść o bezprecedensowej woli tworzenia, marzeniu o Polsce otwartej na szeroki świat. To historia fenomenu, który w ciągu zaledwie dekady przekształcił nadmorską wieś w tętniącą życiem metropolię, symbolizującą dynamiczny oddech odrodzonego państwa polskiego.

A gdzie należałoby szukać najwierniejszego świadectwa tej epopei, jeśli nie w murach Archiwum Państwowego w Gdańsku i jego gdyńskiego Oddziału, które strzegą archiwalnego serca Gdyni? To właśnie tutaj, w tysiącach jednostek archiwalnych: akt, map, afiszy i fotografii, zapisana została autentyczna kronika narodzin i rozkwitu miasta. Zasób archiwalny przypomina nam port, w którym już na zawsze cumować będą statki i okręty pamięci. Przeglądając tysiące dokumentów, dotykamy samych fundamentów Gdyni. Każda fotografia, czy kartka w poszycie to cegła wznosząca gmach tej niezwykłej historii. Nasze dokumenty nie tylko uwierzytelniają budowę morskiej potęgi Polski, ale obrazują rozwój miasta i portu w Gdyni.

Jednak archiwum państwowe to nie tylko oficjalna narracja o wielkich inwestycjach. To także skarbnica opowieści o ludziach – inżynierach, robotnikach, urzędnikach i przedsiębiorcach, którzy przybywali z całej Polski do Gdyni, aby budować w niej swoje nowe życie. W kartach meldunkowych, aktach notarialnych, urzędowych i sądowych odnajdujemy ich nadzieje, zmagania i dumę z tworzenia czegoś wyjątkowego. Te dokumenty pozwalają nam usłyszeć gwar budowy miasta i portu, poczuć zapach mokrego betonu i słonej nadmorskiej bryzy, a przede wszystkim zrozumieć ludzki wymiar tego wielkiego fascynującego projektu.

Fotografie z epoki utrwaliły modernistyczną architekturę Gdyni w jej pierwotnym blasku, pokazując miasto jako żywy organizm, pełen energii i optymizmu. Niniejszy album jest zaproszeniem do podróży w czasie, możliwej dzięki starannie przechowywanym skarbom Archiwum Państwowego w Gdańsku i jego Oddziału w Gdyni. To hołd złożony wizjonerom, takim jak: Antoni Abraham, Eugeniusz Kwiatkowski, Tadeusz Wenda, Franciszek Sokół, czy Franciszka Cegielska, ale i tysiącom bezimiennych budowniczych i mieszkańców Gdyni, których praca i pasja na zawsze wpisały się w historię miasta-jubilata.

W 2026 roku Gdynia obchodzi swoje wyjątkowe, setne urodziny. To niezwykła okazja, by spojrzeć wstecz na historię miasta, które z niewielkiej wioski rybackiej w ciągu kilku dekad stało się symbolem nowoczesności, odwagi i morskich aspiracji Polski. Publikacja poświęcona 100-leciu Gdyni to nie tylko opowieść o przeszłości, ale także refleksja nad jej współczesnością i przyszłością.

Historia Gdyni zaczynała się od marzenia – marzenia o własnym porcie, o dostępie do morza i o niezależności gospodarczej młodej II Rzeczypospolitej. W 1926 roku Gdynia otrzymała prawa miejskie, a już wkrótce zaczęła się dynamicznie rozwijać. Powstawały nowoczesne nabrzeża, biurowce, osiedla, szkoły i instytucje kultury. Gdynia stała się „miastem z morza i marzeń” – miejscem, gdzie rodził się nowy polski modernizm i gdzie każdy mógł znaleźć przestrzeń dla swoich ambicji.

Z okazji 100-lecia uzyskania praw miejskich w Państwa ręce przekazujemy kolejne, po publikacji albumu „Gdynia z żelaza, z betonu – 100 fotografii Gdyni na 100-lecie niepodległości”, wydawnictwo Archiwum Państwowego poświęcone Gdyni. Publikacja ma na celu przypomnienie najważniejszych momentów z historii Gdyni, ukazanie bogactwa przechowywanych w Archiwum Państwowym źródeł archiwalnych oraz zwrócenie uwagi na znaczenie pamięci i dziedzictwa w budowaniu tożsamości lokalnej. To również zaproszenie do refleksji nad przemianami, jakie przyniosło sto lat miejskich dziejów – od pierwszych dni budowy portu po współczesność, w której Gdynia pozostaje symbolem nowoczesności, odwagi i otwartości na świat.

Jubileusz stulecia to czas świętowania, dumy i wdzięczności wobec tych, którzy budowali to miasto przez pokolenia. Niniejszą publikacją Archiwum Państwowe w Gdańsku pragnie się przyłączyć do wspólnego świętowania tej wyjątkowej rocznicy, oddając hołd twórcom miasta oraz wszystkim mieszkańcom, którzy przez lata współtworzyli jego niepowtarzalny charakter.

Małgorzata Janusz
Dyrektor
Archiwum Państwowego w Gdańsku