Chojnice na starych fotografiach. Tom III

Chojnice na starych fotografiach. Tom III

Trzeci tom albumu „Chojnice na starych fotografiach” autorstwa Jacka Klajny przedstawia miasto w latach 1948–1991 – od okresu powojennej odbudowy po początki przemian ustrojowych. Publikacja ukazała się z okazji 750-lecia Chojnic i stanowi zwieńczenie cyklu dokumentującego historię miasta za pomocą dawnych fotografii i pocztówek.

Na kartach albumu można zobaczyć, jak na przestrzeni ponad czterech dekad zmieniały się chojnickie ulice, place, budynki i najważniejsze obiekty użyteczności publicznej. Szczególną wartość książki stanowią jednak fotografie mieszkańców – ukazujące ich podczas pracy, nauki, uroczystości, wydarzeń społecznych oraz zwyczajnych chwil codziennego życia.

Album zawiera około 650 zdjęć pochodzących z ponad 30 źródeł. Wiele z nich publikowanych jest po raz pierwszy. Materiał pochodzi między innymi z prywatnych kolekcji autora i mieszkańców, zasobów Muzeum Historyczno-Etnograficznego w Chojnicach, archiwum fotografii Andrzeja Bramańskiego oraz zbiorów innych regionalistów i pasjonatów historii.

Fotografie zostały starannie opracowane i uporządkowane, a tam, gdzie było to możliwe, również przybliżenie datowane na podstawie wyglądu zabudowy, szyldów, modeli samochodów, mody, wydarzeń miejskich oraz innych szczegółów widocznych na zdjęciach.

Chojnice na starych fotografiach. Tom III to nie tylko album dokumentalny, lecz także opowieść o mieszkańcach i ich mieście. Publikacja pozwala prześledzić rozwój Chojnic, dostrzec ślady minionej epoki oraz porównać dawną przestrzeń miejską ze współczesnością. Dla starszych czytelników może być sentymentalnym powrotem do znanych miejsc i wydarzeń, a dla młodszych – wyjątkową lekcją lokalnej historii.

Książka stanowi wartościową propozycję dla mieszkańców Chojnic, regionalistów, kolekcjonerów, miłośników fotografii oraz wszystkich osób zainteresowanych historią Pomorza.

Spis treści

1. Przedmowa
dr Arseniusz Finster, burmistrz Chojnic

2. O albumie słów kilka
Jacek Klajna

3. Rozdział I – Lata 50.

4. Rozdział II – Lata 60.

5. Rozdział III – Lata 70.

6. Rozdział IV – Lata 80.

7. Rozdział V – Fotografie lotnicze z roku 1991

9. Źródła fotografii – wykaz

Fragment książki:

Szanowny Czytelniku,

Niniejszy, trzeci już album „Chojnice na starych fotografiach” jest owocem mojego wieloletniego zainteresowania historią Chojnic i kolekcjonerskiej pasji. Kolekcjonerskiej pasji można nazwać i mojej. Zebrałem tu fotografie Chojnic, które na co dzień rozproszone w różnych kolekcjach i zbiorach prywatnych w tym albumie zostały zaprezentowane w dużej części po raz pierwszy. Mam nadzieję, że oprócz walorów czysto poznawczych dla szerokiej rzeszy Chojniczan, niniejszy album stanie się ważnym źródłem historycznym dla historyków i badaczy dziejów miasta.

Tom pierwszy ukazał się w 100-lecie niepodległości Polski w roku 2018. Obejmował okres od najstarszych znanych fotografii do roku 1920. Zaprezentowałem w nim w sumie 300 fotografii Chojnic, z czego ok. 100 pochodziło z XIX wieku. Tom drugi obejmujący lata 1920–1948 ukazał się w 2020 r., w 100-lecie powrotu Chojnic do Macierzy. Miał ponad 220 stron i zawierał 400 fotografii. Trzeci tom obejmujący lata 1948–1991, a więc lata określane potocznie jako PRL, jest zdecydowanie najobszerniejszy. Ukazuje się w czasie, gdy świętujemy 750-lecie Chojnic. Tom ten zamyka pewien cykl wydawniczy, zamyka pewną epokę historyczną w naszym mieście, ale zamyka też epokę czarno-białej i wczesno kolorowej fotografii analogowej. Romantyczny okres wczesnych lustrzanek, celuloidowych klisz, domowych ciemni z wielkimi powiększalnikami i kuwetami pełnymi chemikaliów odszedł w zapomnienie, ustępując pola, wraz z przełomem wieków, fotografii cyfrowej.

Źródła materiału zdjęciowego

Materiał zawarty w albumie pochodzi w większości z mojej kolekcji zdjęć i pocztówek oraz innych kolekcji prywatnych. Dużą część materiału pozyskałem z zasobów Muzeum Historyczno-Etnograficznego w Chojnicach oraz od pani Janiny Bramańskiej, jako spuściznę po mężu Andrzeju Bramańskim, wielce zasłużonym wieloletnim fotografie i pracowniku chojnickiego muzeum. Fotografie w tomie pierwszym, w zdecydowanej większości, to papierowe pocztówki, a zaledwie kilkanaście z nich było typowymi fotografiami. W tomie drugim na 400 fotografii tylko ok. 100 było kopiami papierowych pocztówek, a większość to prywatne fotografie. Tom trzeci to już zdecydowanie przewaga fotografii wykonanych przez mieszkańców Chojnic. Posiadany zbiór papierowych pocztówek pochodził w większości z lat 50. i 60. Materiał osobiście zeskanowałem (lub zrobił to właściciel na moją prośbę). Część zdjęć to pliki elektroniczne pozyskane przeze mnie w trakcie kilkunastu lat poszukiwań w sieci www oraz otrzymane od podobnych pasjonatów chojnickiej historii tworzących „archiwum cyfrowe autora”. Część została przesłana poprzez pocztę elektroniczną bez podania źródła pochodzenia. Dlatego ustalenie pierwotnego źródła zdjęcia lub papierowej pocztówki, z której wykonano skan, jest obecnie niemożliwe.

Materiał pierwotny i docelowy

Materiał zdjęciowy zaprezentowany w albumie został poddany obróbce cyfrowej. Ze zdjęć usunięto „znaki czasu”, tj. przebarwienia i zabrudzenia, rysy i zagięcia, ubytki w materiale zdjęciowym oraz różnego rodzaju dopiski czy znaczniki. Brakujące fragmenty zostały uzupełnione techniką klonowania z najbliższego nieuszkodzonego fragmentu. Nadrzędnym moim celem było pokazanie architektury oraz wyglądu ulic i placów Chojnic w okresie PRL-u. Album nie jest pracą naukową traktującą zaprezentowane tu pocztówki i zdjęcia jako dokumenty historyczne, którymi z całą pewnością są (opis fotografii, treść korespondencji, znaczek pocztowy, datownik obiegu, wydawca, technika druku itp.). Jestem pasjonatem lokalnej historii i architektury Chojnic, a nie filokartystą. Zaprezentowany zbiór fotografii i pocztówek, własny i użyczony przez innych kolekcjonerów, został dobrany jedynie ze względu na wartość materiału fotograficznego.

Jakość zdjęć i skanów

Oglądając fotografie w albumie, trzeba mieć świadomość, iż są to kopie kopii. Materiał pierwotny, czyli celuloidowe negatywy nie zachowały się. Tylko niewielka część materiału została pozyskana z oryginalnych negatywów, w tym zdecydowana większość z zasobu po Andrzeju Bramańskim.

Kolory

Zdecydowana większość zachowanego materiału zdjęciowego jest w oryginale czarno-biała. Istnieją oczywiście zdjęcia i pocztówki z tego okresu, które były kolorowe, ale ze względu na nie najlepszą ich jakość i dla utrzymania jednolitego stylu albumu nie zdecydowałem się na ich zamieszczenie, mimo że posiadam całkiem sporą ich kolekcję. W trakcie przygotowywania albumu wszystkie zdjęcia zostały przekonwertowane w tryb kolorów „skala szarości” (8 bitów), a następnie sprowadzone do jednolitego poziomu nasycenia czerni. W efekcie tych zabiegów finalnym plikiem była mapa bitowa CMYK (32 bity) o rozdzielczości 300 dpi.

Datowanie fotografii

Zdecydowana większość materiału fotograficznego nie zawiera daty wykonania zdjęcia. Czasami wręcz ktoś „po latach” dopisał datę, która mu się wydawała. W żadnym wypadku daty powstania fotografii nie może sugerować np. data obiegu pocztówki. Data obiegu wskazuje tylko, że zdjęcie wykonano wcześniej. Regionaliści i znawcy historii Chojnic są jednak w stanie, na podstawie faktów z dziejów miasta, w sposób przybliżony datować prawidłowo te fotografie, a szczególnie jeśli dysponują kilkoma fotografiami tego samego miejsca.

Najważniejsze przesłanki do datowania to:

– znajomość dat budowy budynków oraz dat kolejnych ich przebudów;
– analiza witryn i szyldów sklepowych (zmiany kolejnych właścicieli i firm);
– pojawiające się na ulicach konkretne modele (roczniki) samochodów oraz ich rejestracje;
– spacerujący mieszkańcy ubrani zgodnie z trendami ówczesnej mody;
– wydarzenia i imprezy, których dokładne daty znane są z regionalnych wydawnictw;
– plakaty i propagandowe banery sławiące „władzę ludową” i np. kolejne zjazdy PZPR;
– roślinność porastająca ulice i place pozwala ustalić właściwą kolejność kilku fotografii tego samego miejsca;
– itp.

Stosując powyższe zasady łącznie, możemy więc stosunkowo precyzyjnie ustalić datę wykonania fotografii. W albumie starałem się jednak używać przybliżonego datowania (np. druga dekada lat 60., itp.).

Na zakończenie tomu III

Tomu IV raczej nie będzie, a jeśli będzie, to daję pole do jego realizacji innym regionalistom. Tom III zawiera także aneks do poprzednich tomów. W tym rozdziale zebrałem fotografie i pocztówki, które pozyskałem w czasie od wydania tomu pierwszego w roku 2018. Duża część z nich jest publikowana po raz pierwszy.

Z pewnością nie jest to opracowanie doskonałe. Zdaję sobie sprawę, że istnieje jeszcze wiele zdjęć i pocztówek z tamtego okresu, które nie znalazły się w tym albumie. Przeglądając poszczególne kolekcje, stwierdziłem, że każda z nich jest inna, a każdy z kolekcjonerów posiada pocztówki lub zdjęcia, których nie ma nikt inny. Zdaję sobie także sprawę, że album ten pomimo wieloetapowej korekty (dr Kazimierz Jaruszewski, dr Marcin Synak, mgr Kazimierz Ostrowski) nie jest wolny od pomyłek i błędów, które jednak z obecnego poziomu wiedzy, mojej i wymienionych regionalistów, trudne są do zidentyfikowania. Jako autor dołożyłem wszelkiej staranności do datowania, wskazania źródeł i tekstu opisów i dlatego za jednak wykryte niedociągnięcia we wszystkich trzech tomach przepraszam.

Proszę też wszystkich, którzy posiadają dotychczas nieznane fotografie i pocztówki Chojnic, o kontakt ze mną (jacek.klajna@wp.pl) lub z biblioteką Muzeum Historyczno-Etnograficznego w Chojnicach.

Na koniec chciałbym bardzo serdecznie podziękować wszystkim, którzy udostępniając własne kolekcje, przyczynili się do powstania tego albumu. W tomie III wykorzystałem własną kolekcję zdjęć i pocztówek oraz zasoby własnego archiwum cyfrowego, a ponadto materiał zdjęciowy Muzeum Historyczno-Etnograficznego w Chojnicach, archiwum zdjęć wykonywanych przez Andrzeja Bramańskiego, a udostępnionych przez Janinę Bramańską, zasób zdjęć lotniczych Głównego Geodety Kraju oraz kilkunastu innych osób wyszczególnionych na str. 359–364. W sumie zamieszczone w albumie zdjęcia (650) pochodzą z ponad 30 różnych źródeł.

Jacek Klajna