Kociewiak na wyginięciu?

Kociewiak na wyginięciu?

„Kociewiak na wyginięciu?” Agnieszki Pawłowskiej-Mainville i Ryszarda Walkowskiego to dwujęzyczna opowieść o języku kociewskim, lokalnej pamięci i żywym dziedzictwie regionu. Autorzy pokazują, że ochrona zagrożonej mowy nie polega wyłącznie na zapisywaniu słów, lecz przede wszystkim na podtrzymywaniu jej obecności w codziennym życiu, rodzinnych relacjach, opowieściach, zwyczajach i tradycjach przekazywanych z pokolenia na pokolenie.

Publikacja łączy refleksję nad zanikaniem języków z autentycznymi wspomnieniami, humorem i osobistym doświadczeniem mieszkańców Kociewia. Czytelnicy znajdą w niej opowieści o dawnych pracach gospodarskich, regionalnej kuchni, lokalnych obyczajach, podróżach i spotkaniach, a także dialogi i zabawy słowne ukazujące bogactwo kociewskiej mowy. Ważną częścią książki są tradycyjne przepisy, dawne określenia oraz historie związane z życiem codziennym regionu.

Teksty zostały wzbogacone ilustracjami dokumentującymi zanikające narzędzia, krajobrazy i zwyczaje, a kody QR prowadzą do nagrań wybranych opowieści czytanych w języku kociewskim. Dzięki temu publikacja pozwala nie tylko poznać słowa, lecz również usłyszeć ich autentyczne brzmienie.

To książka dla miłośników Kociewia, regionalistów, językoznawców, nauczycieli i wszystkich osób zainteresowanych ochroną różnorodności językowej oraz niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Jest zarazem dokumentem, zaproszeniem do odkrywania lokalnej tożsamości i apelem o zachowanie języka, który może przetrwać tylko wtedy, gdy pozostaje używany, słuchany i przekazywany dalej.

Książka ma jednoznacznie wysoką wartość kulturową i dokumentacyjną. Jej siłą jest autentyczność perspektywy, żywy język, obecność materiału gwarowego oraz połączenie refleksji teoretycznej z praktyką opowiadania. Tom wpisuje się w najnowsze tendencje badań nad dziedzictwem niematerialnym, w których centralną rolę odgrywa lokalny depozytariusz – osoba, która nie tylko opisuje tradycję, lecz także ją współtworzy. Z punktu widzenia kulturoznawstwa, socjolingwistyki i edukacji regionalnej książka ma duży potencjał oddziaływania.

prof. Tomasz Wicherkiewicz, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu
Pracownia Polityki Językowej i Badań nad Mniejszościami

Kociewiak na wyginięciu?... okazuje się czymś więcej niż książką o języku. Jest świadectwem określonej postawy – przekonania, że język trwa tak długo, jak długo istnieją relacje, w których pozostaje używany i przekazywany. Autorzy pokazują, że jego ochrona nie polega na archiwizacji, lecz na podtrzymywaniu życia, które się w nim wyraża – w praktykach codzienności, pamięci i wspólnotowym doświadczeniu. W tym sensie publikacja nie tylko opisuje zagrożony język, lecz sama staje się częścią procesu jego trwania. To sprawia, że zasługuje ona na uwagę nie tylko badaczy, lecz wszystkich, którym bliska jest idea świata, w którym różnorodność językowa stanowi wartość.

dr Artur Jabłoński, Uniwersytet Warszawski,
Centrum Zaangażowanych Badań nad Ciągłością Kulturową

Spis treści

Table of Contents

Spis ilustracji / List of Figures — 7

Wstęp. Zanikające języki, globalne wyzwanie — 8
Introduction. Endangered Languages, a Global Call for Action — 9

Uwagi wstępne dotyczące Kociewia — 28
Opening Remarks to the Kociewie Region — 29

Część I: Dawniej bywało — 36

Part I: In the Old Days — 37

Babcia owarza zsiadłe mlyko — 40
Babcia Rózia piecze chleb — 45
Masło z kerzanki — 54
Gotowanie fjuta z rónkli cukrowy — 57
Suszenie owoców — 60
Parownik — 62
Pranie — 66
Darcie pierza — 70
Klepanie kosy — 74
Draszba cepem — 76
Dreszmaszyna ji rozwerek — 78

Część II: O jeściu — 82

Part II: On Food — 83

Babcine pierogi z rżany mąki — 86
Bulwy — 90
Dukane kartofle — 94
Chleb nie może się marnować — 97
List do Bernadki z receptem na fefernuski — 101
Podpiwek — 104
Pasta warzywna — 107
Ruchanki z fjutem — 111
Smalec kokosowy — 115
Sznelka, sznelka z glancem i kociewskie kręgle — 117
Zupa z komosy — 119

Część III: Szportowne dialogi i jedno przysłowie — 124

Part III: Dialogues and Wordplay — 125

W maju — 128
Awantura o fjuta z rónkli — 129
Bunki — 132
Demencja utracona — 135
Dysk zgubióny ji wytarty — 137
Faziki i Rysiek — 139
Niejednako Pan Bóg daje — 142

Część IV: Na szlaku Kociewia — 144

Part IV: Journeys Through the Kociewian Landscape — 145

„Okróngły Stół” w Gródku — 148
Moje dziesiańć minut w Gródku — 152
Festiwal Smaku w Grucznie — 155
List o pierszy podróży do Świecia — 159
Wizyta w Sejmie na otwarciu wystawy „Kociewiacy” — 162
Jestóm w Sejmie — 165
Dialog autorów o ratowaniu zagrożonych języków — 168
Conversations on safeguarding endangered languages — 169

Zakończenie — 176
Conclusion — 177

Podziękowania / Acknowledgements — 180

Notki biograficzne autorów / Author Biographies — 182

Bibliografia / Bibliography — 183