Moja Gdynia. Nasza Gdynia

„Moja Gdynia. Nasza Gdynia” – osobista opowieść o mieście, pamięci i korzeniach

Moja Gdynia. Nasza Gdynia Ireny Marii Ćwikałowskiej to książka szczególna: osobista, lokalna i pełna emocji. Powstała z okazji setnej rocznicy nadania Gdyni praw miejskich, ale nie jest wyłącznie publikacją rocznicową. To przede wszystkim zapis pamięci — rodzinnej, miejskiej i pomorskiej.

Autorka prowadzi czytelnika przez Gdynię widzianą z perspektywy własnych wspomnień, rodzinnych historii i lokalnych obrazów. Przywołuje dawny Wielki Kack, opowieści o przodkach, dziecięce zapamiętania, zwyczajne miejsca codzienności, a także ważne wydarzenia historyczne związane z Pomorzem i rozwojem Gdyni. Dzięki temu miasto nie jest tu jedynie punktem na mapie, lecz żywą przestrzenią — miejscem zakorzenienia, dorastania, obserwacji i wzruszeń.

Książka łączy prozę wspomnieniową, refleksję historyczną oraz poezję. Jej język bywa prosty, bezpośredni, chwilami gawędziarski, a jednocześnie nacechowany silnym przywiązaniem do rodzinnego miasta. Widać w nim potrzebę utrwalenia tego, co prywatne i lokalne: nazwisk, ulic, miejsc, ludzi, obyczajów i drobnych szczegółów, które tworzą prawdziwą tkankę pamięci.

Na uwagę zasługuje także szeroki kontekst pomorski. Autorka nie ogranicza się do samej Gdyni, lecz wpisuje ją w historię Kaszub, Pomorza Nadwiślańskiego, relacji z morzem oraz przemian, które ukształtowały tożsamość regionu. Obok osobistych wspomnień pojawiają się więc odniesienia do dawnych dziejów, zaślubin Polski z morzem, budowy portu i uzyskania przez Gdynię praw miejskich.

Moja Gdynia. Nasza Gdynia to publikacja dla osób, które interesują się historią lokalną, genealogią, Pomorzem, Kaszubami oraz pamięcią małych ojczyzn. To książka pisana z potrzeby serca — nie tyle chłodna kronika, ile ciepłe, subiektywne świadectwo przywiązania do miejsca, które dla autorki pozostaje czymś więcej niż miastem.

To opowieść o Gdyni prywatnej i wspólnej zarazem: tej zapamiętanej z dzieciństwa, tej zapisanej w dokumentach i tej, która nadal trwa w ludziach, rodzinnych historiach oraz codziennym krajobrazie.

Fragment książki:

Strona 8

MOŻE MORZE MI POMORZE?
MOŻE?

Dawno, dawno temu gdy Gdynia była jeszcze wioską, mieszkali w Gdyni moi pradziadkowie. Nazywali się Czarkowscy. Mieszkali w Gdyni w Wielkim Kacku. Mieli ziemię. Nie wiem ile hektarów czy arów. Ale wiem, że jeździłam z moją babcią Stefcią, (autobusem) do Gdyni Wielkiego Kacka. Pamiętam to. Byłam wtedy małą dziewczynką.

Tam na tej działce, moja babcia, razem ze swoją siostrą, Genią. Były tam. Zbierałyśmy nie dla siebie, tylko żeby sprzedawała ciocia Genia, (mojej babci Stefci siostra): pietruszkę, szczypiorek i koperek.

Z aktu urodzenia mojej prababci Czarkowskiej (Ignacy i Marianna Grabowscy), z domu Grabowskiej( akt urodzenia mojej prababci).

W połowie lat dwudziestych, zeszłego wieku, Gdynia była jeszcze wsią. Dominującym elementem krajobrazu były, parterowe domy, nakryte dwuspadowymi dachami. A także kilkupiętrowe wille dla letników i kuracjuszy.

Żyjąc współcześnie w zwartej zabudowie, współcześnie, na Pomorzu Nadwiślańskim, w ramach Województwa Pomorskiego, nie zapominam o swoich korzeniach i szerszej wspólnocie Słowian Nadbałtyckich. Pomorzanie a zwłaszcza Kaszubi, świadomości historycznej, w literaturze „położonej nad Wisłą”, nad Bałtykiem, mają doskonałą pamięć o rzeczach które przeżyli. Martha Miller Grahlert napisała taki oto wiersz;

FALE BAŁTYKU
Gdzie fale Bałtyku po plaży mkną
Gdzie żółty janowiec kwitnie w piasku wydm
Gdzie w poszumie sztormu mewy krzyczą
Tam jest ma ojczyzna, to tam jest mój dom.
(...),

Tęsknota do małej, cichej wyspy
Gdzie fale Bałtyku po białej plaży mkną
Gdzie w poszumie sztormu mewy krzyczą
Tam jest ma ojczyzna, to tam jest mój dom.
Tłum. Magdalen Darska – Login

Strona 9

Ksiądz Janusz Pasierb, otrzymał medal „Pierwszy wiatr od morza” i pisał tak; (...). „Dzisiaj, kiedy zanikają wszechświaty prywatne na rzecz kultury globalnej, będącej tak często pustką ssącą – tłoczącą, jest to bardzo ważne – dostrzegać, cenić odrębność, jedność, niepowtarzalność zjawisk. (...) Jak wiadomo krajobrazy są stanem ducha. (...)”.

Piszę dalej swoją historię.
ANTALEK PRZY ULICY M. REJA. Nie zapomnę tego nigdy.
Mordownia.
Był na mojej ulicy.
Jak to możliwe?
Ano po to.
Żeby, nie wpaść w błoto?

Wielu wpadło.
W nawyk.
Picia.
Nie do ukrycia.
Żeby, kto chciał,
To chlał.
O to, to, to, to.
Co?
Piwo.
Chleje się, na morgi.
Chleje się piwo.
Potem był tam sklep „Społem”. Wszystko było w tym sklepie.
Obok nas. To było dobre. Wyszło się z domu, piętnaście sekund i sklep.
Teraz jest tam, ...przedszkole. ☺☺☺☺☺☺☺ (Prywatne.)
Koło naszego domu, stała taka, szopa, w której można było kupić lofiks, drewno. Ziemniaki. Jak była jesień. Kieszeń. ☺☺☺☺☺☺. Tam pracował taki pan, w okularach.
A wszystko to zapisałam na kompie, komputerze ☺☺☺☺☺☺ kom-
puterze.
Oto moje opowiadanie razem z ważnymi wydarzeniami o Gdyni.
Moim mieście. Cieście.
Piszę wiersze. Więc może trochę też będę pisała; - wierszami.

Strona 10

CO MOŻE MORZE? ☺☺☺☺☺☺.

GDYNIA

MOJA GDYNIA.

PO GDYNI
Po Gdyni chodzą mróweczki.
Prześliczne panieneczki.
Po Gdyni chodzą mróweczki,
Prześliczne kobieteeczki.
Chodzą w kółku,
Czasami.

Lub jeżdżą trolejbusami.

Rowerami.
Hulajnogami.

Czasami.

Nadal są prześlicznymi,
Kobietami.
Nadal.
Dzięki nim,
Inne kobiety,
Uczone etykiety.
Bywają głuche,
Niestety.
Kobiety.

Gdynia 5 grudnia 2023 r. – Wtorek. Dzieci w worek☺☺☺☺☺☺.

Pierwsze wzmianka o Gdyni, pochodzi z roku 1253.
W dokumencie biskupa włocławskiego Wolimira wymienia się nazwę jako Gdinam.

Strona 11

TRWAŁA WTEDY WOJNA 30 – to LETNIA. Przyniosła on, ogromne zniszczenia w Księstwie Zachodniopomorskim. W roku 1637 umiera bezpotomnie książę Bogusław XIV, ostatni z dynastii Gryfitów. W roku 1655 – 1660 – najazd Szwedów na Polskę, zwany „potopem szwedzkim”. Od roku 1637 – do roku 1657, Ziemia bytowsko – lęborska, (będąca dotąd lennem w ręku Gryfitów), wraca do Rzeczypospolitej. (...). Rok 1683 – Odsiecz Wiedeńska. 1700 – 1721 – Wielka Wojna Północna. W jej wyniku Szwecja utraciła, większość swoich posiadłości. (...). Wzrosła rola Rosji i Prus, głównie kosztem Rzeczypospolitej. W roku 1772 – I rozbioru Polski, Prusy zajęły Pomorze Gdańskie. W 1793 roku, nastąpił II rozbiór Polski. Gdańsk i Toruń włączono do państwa pruskiego. 1807 – 1815 roku, w okresie wojen napoleońskich powstaje Wolne Miasto Gdańsk. 1830 – 1831 – początek ruchu filomackiego na Pomorzu. 1846 roku, nieudana próba wywołania POLSKIEGO POWSTANIA NA POMORZU. DOWÓDCĄ JEJ BYŁ FLORIAN CEYNOWA.

W roku 1848 Wiosna Ludów. W całej Europie. 1850 rok, w Krakowie i Gdańsku ukazały się pierwsze książki F. Ceynowy. „Trze rozprawe”. (...). W roku 1856 podróżnicy wybrali się na Kaszuby, aby spisać ich historię. Rok 1871 – 1878, walka z Kościołem katolickim, która przyczyniła się do upowszechniania Polskiej świadomości narodowej, wśród Kaszubów. W roku 1893 wydano w Krakowie, Słownik języka pomorskiego. W 1906 roku, we Wdzydzach Kiszewskich założono, pierwsze muzeum ziemi kaszubskiej. 1912 roku, powstaje w Gdańsku, Towarzystwo Młodokaszubów. 1914 – 1918 wybucha I Wojna Światowa. W roku 1920 włączono Pomorze Gdańskie do Polski.

10 II 1920 ROKU, NASTĘPUJE ZAŚLUBINY POLSKI Z MORZEM.
W 1922 decyzja o powstaniu portu. W roku 1923 pierwszy statek zbudowano w porcie Gdynia. W roku 1923 otworzono w Gdyni port! Z czasem staje się on głównym portem Rzeczypospolitej. Gdynia prawa miejskie otrzymała w 1926 roku. HURA! Chojnicach powstaje Towarzystwo Miłośników Chojnic. W roku 1939 wybucha II wojna światowa. 1943 rok, w Wielkiej Brytanii organizuje się ruch pomorski. W Londynie L. Bądkowski publikuje „Pomorską myśl polityczną”.