Starogardzki dentysta Arnold Fritz Herrmann Człowiek

OD AUTORKI

W czasach, które powoli będzie można zaliczać do zamierzchłych, czyli na przełomie wieków XX i XXI, wychodziły w Starogardzie interesujące i starannie wydawane „Zapiski Kociewskie”. Wydrukowano w nich kilka moich wspomnień i wierszy. Panowie redaktorzy Jerzy Cherek i Ryszard Szwoch poprosili mnie wówczas o opisanie życia w domu rodzinnym moich dziadków – Władysławy i Arnolda Herrmannów. Był to też mój dom rodzinny, bo ten własny, z Mamą i Tatą, zniweczyła II wojna światowa. Obiecałam spełnić ich prośbę. Nie było to jednak takie proste, bo praca zawodowa i społeczna, a także zamieszkiwanie w wynajmowanym pokoju utrudniały gromadzenie materiałów. Nie zachęcało, a wręcz uniemożliwiało taką działalność również wiele innych podobnych „drobiazgów”. Cały czas pamiętałam jednak o danym przyrzeczeniu i teraz staram się je spełnić tak dokładnie, jak tylko jestem w stanie.

Niniejsze opracowanie jest oparte na bazie sagi rodzinnej pt. „Z Ost- i Westpreussów do Polski”, wydanej w 1996 r. w kilku egzemplarzach w formie kserograficznej. Fragmenty te zostały poszerzone o kopie dokumentów, listów i zdjęć, które skrzętnie gromadziła moja matka Edelgarda Janca z d. Herrmann, a treść poprawiona i uzupełniona o wspomnienia Mamy i moje własne. Doszły też wspomnienia oraz dokumenty innych członków bliższej i dalszej rodziny, także rodzin zaprzyjaźnionych. Książka obejmuje życie szeroko pojętej rodziny w czterech ważnych w historii naszego kraju okresach, czyli:

1. w zaborze pruskim /z I wojną światową/,
2. dwudziestoleciu międzywojennym,
3. II wojnie światowej /z niemiecką okupacją/,
4. czasach krótko po wyzwoleniu i budowaniu zrębów nowej, odmiennej rzeczywistości.

Wszystko, jak wspomniałam, opiera się na zachowanych dokumentach, listach, opowieściach rodzinnych i własnych doświadczeniach. Nie jest to jednoznaczne z twierdzeniem, że jest to „cała prawda i tylko prawda”, ale taka prawda, jaką starałam się odtworzyć po analizie posiadanych dokumentów.

Listy lub ich fragmenty pisane gotykiem znajdują się w tekście razem z zapisem alfabetem łacińskim i tłumaczeniem na język polski /zapis kursywą/. Zarówno teksty zeskanowane, jak i te przepisane na alfabet łaciński i ich tłumaczenia na język polski są przedstawiane na bieżąco w tekście.

Pamięć ludzka jest zawodna, ponadto każdy trochę inaczej wspomina wydarzenia, w których uczestniczył, bo na inne szczegóły zwracał uwagę. Poza tym nie wszystko dotykało nas jednakowo intensywnie. Wszystko, co zapamiętałam, starałam się podać na sucho, bez stosowania „przypraw”. Czy mi się udało pozostać bezstronną – nie wiem. Sami Czytelnicy ocenią. Zaręczyć mogę tylko za to, że załączone tu kopie są kopiami autentycznych dokumentów i zdjęć zachowanych w rodzinnych archiwach, że przeważnie zostały osobiście przeze mnie skopiowane i przetłumaczone.

Chcę też zwrócić uwagę Czytelników na dwie sprawy:

1. że moje wspomnienia są w zasadzie wspomnieniami dziecka, które nie do wszystkich informacji było dopuszczane, a szczególnie w okresach panującego terroru;
2. że każda nasza myśl, słowo, czyn mają szansę stać się faktami, które nas, skrajnie biorąc, albo obciążają, albo nobilitują. Od nas zależy, jaką decyzję podejmiemy i jak ona nas obciąży. Decyzje bohaterów książki były różne i bardzo mocno uzależnione od sytuacji, w której musiały być podjęte. Każda decyzja rodziła skutki wymagające następnych decyzji, czasem heroicznych, na które nie każdego czy nie zawsze było stać. Wszyscy jednak dźwigają na sobie ich ciężar, którego postronne osoby mogą nie zauważyć. Dlatego też nie należy ludzi obciążonych skutkami ich własnych decyzji dyskredytować, tym bardziej że nie mamy pewności, iż będąc w ich sytuacji, postąpilibyśmy inaczej.

Za szczególną pomoc w zdobywaniu kopii dokumentów najserdeczniejsze podziękowania składam pani Bożenie Kamińskiej. Bez jej pomocy niniejsze opracowanie byłoby o wiele uboższe.

Dziękuję też koledze Edmundowi Kozłowskiemu za długie rozmowy pomocne w rozszyfrowywaniu wydarzeń tamtych, jakże już odległych czasów, za uzupełnianie moich wspomnień jego własnymi, które dziwnym zbiegiem okoliczności czasem niespodziewanie się zazębiały i dopiero ich konfrontacja dała prawdziwy obraz wydarzenia.

Za pomoc w posługiwaniu się nowoczesną elektroniką, za cierpliwe znoszenie różnych niedogodności związanych ze zmniejszoną ilością czasu poświęcanego na sprawy domowe dziękuję mojemu mężowi Januszowi Brzozowskiemu.

Maryli Wryczy z d. Krakowskiej dziękuję za przesłane mi informacje dotyczące zaistnienia Scheffsów na Pomorzu. Okazało się, że jeden z Krakowskich ożenił się z siostrą mojego pradziadka Michała Scheffa i tym samym losy moich przodków splotły się z losami przodków rodziny Krakowskich.

Honoracie Piłat dziękuję za informacje dotyczące Janców, Piłatów, Delewskich i innych rodów. Stefanii Peście zaś za informacje o „starogardzkich” Jancach.

Szczególne podziękowania za skrzętne zbieranie zdjęć i dokumentów należą się mojej Mamie Edelgardzie Jancy. Bez jej zamiłowania do „chomikowania” tych materiałów najzwyczajniej nie byłoby o czym pisać. Mamie dziękuję także za pomoc w zdobyciu umiejętności czytania ręcznie pisanego gotyku.

Teresie Krygier, Romualdowi Solochewiczowi, Krystynie Gruszczyńskiej i Maryli Lerchenfeld ze Słupska dziękuję za udostępnienie rodzinnych zdjęć i dokumentów.

Za opowieści jak to „in illo tempora” bywało dziękuję Mamie Edelgardzie Jancy, babci Władysławie Herrmann, jej siostrze Zofii Roemer oraz znajomym: Małgorzacie i Hubertowi Korthalsom z Połczyna k. Pucka.

Krystynie Watras z d. Pawelec dziękuję za cierpliwe wyjaśnianie skomplikowanych koligacji rodzinnych sięgających czasów wojny Napoleona z Rosją.

Dziękuję też dyrektorowi pelplińskiego archiwum ks. Nadolnemu za przesłanie mi cennych informacji.