Wspomnienia gdyńskiego wysiedleńca 1939

Zarys dziejów rodzin Ganowiaków i Wawrzyniaków

Rodzina Ganowiaków wywodzi się z Wielkopolski, z miejscowości Jaraczewo koło Jarocina. Najstarsze znane pokolenia obejmują Jana Ganowiaka (1795–1875) i jego żonę Katarzynę z domu Świdurską (1794–1884). W kolejnych generacjach pojawiają się m.in. Michał Ganowiak (1835–1915) oraz Konstancja z domu Ulatowska (1842–1920), a następnie Jan Ganowiak (1866–1945) i Katarzyna z domu Durzyńska (1873–1953). Członkowie rodu brali udział w Powstaniu Wielkopolskim (1918–1919).

Szczególne miejsce w narracji zajmuje Józef Ganowiak (1897–1964), ojciec autora. Jako mieszkaniec zaboru pruskiego został wcielony do armii niemieckiej i walczył na froncie zachodnim, gdzie został ranny i odznaczony Krzyżem Żelaznym. Po powrocie do Wielkopolski uczestniczył w Powstaniu Wielkopolskim, a następnie w wojnie polsko-bolszewickiej, za co został wielokrotnie odznaczony (m.in. Krzyżem Walecznych i Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym). W okresie międzywojennym pracował zawodowo w Gdańsku i Gdyni, m.in. w firmie spedycyjnej Schenker-Hartwig.

W czasie II wojny światowej brał udział w obronie Kępy Oksywskiej, po czym został aresztowany przez Niemców. Przebywał w obozach koncentracyjnych, m.in. Stutthof i Sachsenhausen, a następnie Neuengamme, gdzie doczekał wyzwolenia. Po wojnie służył w Wojsku Polskim, osiągając stopień kapitana, a następnie pracował w strukturach wojskowych w Gdyni. W okresie powojennych represji został usunięty z wojska. Zmarł w 1964 roku.

Rodzina Wawrzyniaków, z której pochodziła matka autora, związana była również z Wielkopolską (powiaty leszczyński, śremski i jarociński). Dziadek Michał Wawrzyniak (ur. 1863) prowadził działalność gospodarczą w Jarocinie. Rodzina była zaangażowana w działania patriotyczne – podczas Powstania Wielkopolskiego wspierano oddziały powstańcze, m.in. poprzez organizację zaplecza i szycie mundurów. W rodzinie odnotowano również ofiary walk, m.in. śmierć Jerzego Wawrzyniaka w wojnie polsko-bolszewickiej.

Matka autora (ur. 1902) poślubiła Józefa Ganowiaka w 1928 roku. Do końca życia podkreślała swoje pochodzenie z rodu Wawrzyniaków. Zmarła w 1996 roku i została pochowana w Gdyni.

Henryk Ganowiak urodził się w Gdyni 1 sierpnia 1932 roku, skąd został wysiedlony przez Niemców w październiku 1939 roku do Generalnego Gubernatorstwa (Kraków). Harcerz Szarych Szeregów, podporucznik Wojska Polskiego w stanie spoczynku, absolwent Liceum Jezuitów w Gdyni-Orłowie z 1950 roku, absolwent Wyższej Szkoły Handlu Morskiego, w której wykładowcą był inż. Eugeniusz Kwiatkowski, Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Sopocie z 1955 roku, w latach 1955–1967 pracownik PPDiUR „Dalmor” – uczestnik wielu pionierskich dalekomorskich wypraw, w latach 1968–1998 pracownik naukowy Morskiego Instytutu Rybackiego, autor kilkuset artykułów, odznaczony Złotą Odznaką Zasłużony Pracownik Morza, Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Armii Krajowej i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, stypendysta FAO/ONZ i NOAA/USA, wiceprezydent Europejskiego Stowarzyszenia Bibliotek Morskich i członek honorowy tej organizacji oraz Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Kocha wszystkich ludzi dobrej woli i uwielbia muzykę klasyczną, szczególnie utwory Beethovena.

SPIS TREŚCI

ROZDZIAŁ 1
MOJE KORZENIE

Ganowiakowie – 8
Wawrzyniakowie – 10

ROZDZIAŁ 2
MOJE DZIECIŃSTWO (1932–1939) – 18

ROZDZIAŁ 3
WSPOMNIENIA Z LAT WOJENNYCH (1940–1945) – 30

ROZDZIAŁ 4
CZĘŚĆ DRUGA WSPOMNIEŃ Z LAT OKUPACJI – 40

Wielkie wsypy, terror i opór – 41
„Podogoniec” – 43
AK i Szare Szeregi – 44
Losy ludności żydowskiej w okupowanym przez Niemców Krakowie – 46

ROZDZIAŁ 5
CZĘŚĆ TRZECIA WSPOMNIEŃ WOJENNYCH – 50

Moje wspomnienia o dwóch gdyńskich harcerzach, bohaterach drugiej wojny światowej odznaczonych krzyżem Virtuti Militari – 56
Oni są naszą chlubą… – 56

ROZDZIAŁ 6
MOJA POWOJENNA EDUKACJA – 60

Szkoły średnie – 61
Aresztowanie w Karkonoszach – 65
WSHM Sopot – 67

ROZDZIAŁ 7
RYBACKI ROZDZIAŁ MOICH WSPOMNIEŃ

Dalmor – 72
MORSKI INSTYTUT RYBACKI
Na stypendium FAO – 86
Anglia – 92
Szkocja – 92
Norwegia – 93
Holandia – 94
Rzym – 94
Konferencja FAO – 95
Powrót do Polski – 95
Sesje Międzynarodowej Rady Badań Morza w Polsce – 96
W USA – 98
Działalność na arenie międzynarodowej – 99
ASFA/FAO – 107
EURASLIC – 107
Euraslic MIR 1994 – 108
Euraslic 98 – 110
ROZDZIAŁ 9
VARIA – 112

Moje dłuższe i krótsze wędrówki po świecie – 113
Irkuck i Syberia wschodnia – 116
Szwecja – 117
Reaktywowanie szkoły Jezuitów w Gdyni – 122
Jestem Kaszubą z wyboru – 124
Moi wielcy Przyjaciele – 126
Moja rodzina – 131
Spotkania z młodzieżą – 132
Moja działalność charytatywna – 133
Nasza Paka – 133
Zloty im. Profesora K. Demela – 135
Rok 2022 – moje 90-lecie – 136
Na emeryturze – 137
Tablica upamiętniająca rybołówstwo dalekomorskie – 139
Do młodych Polaków – 140
PODZIĘKOWANIE – 143