Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie

Józef Ceynowa Tak to je? Mëslë ë pòrzekadła starëszka

Przejdź do sekcji Opinie

Tak to je? Mëslë ë pòrzekadła starëszka Józefa Ceynowy to zbiór kaszubskich myśli, porad i przysłów, w których autor dzieli się życiową mądrością, refleksjami o człowieku, wierze, patriotyzmie i miłości do Kaszub. Książka zachowuje regionalny charakter języka i stanowi cenne świadectwo kaszubskiej kultury, tradycji oraz doświadczeń minionych pokoleń.

Przejdź do pełnego opisu

25,00 zł

Ilość

szt.

Dostępność:

średnia ilość

Czas wysyłki: 1 dzień

Opis

Tak to je? Mëslë ë pòrzëkadła starëszka

Tak to je? Mëslë ë pòrzëkadła starëszka to zbiór myśli, porad i przysłów Józefa Ceynowy — kaszubskiego pisarza, poety i wieloletniego nauczyciela z Połczyna. Autor dzieli się w nim życiową mądrością, obserwacjami dotyczącymi relacji międzyludzkich, wiary, patriotyzmu, miłości do Kaszub oraz przemian społecznych, których był świadkiem.

Książka ma charakter refleksyjny i regionalny. Zebrane teksty ukazują świat widziany oczami „starëszka” — człowieka doświadczonego, pamiętającego wydarzenia XX wieku, życie w międzywojennej Polsce, czas wojny oraz okres powojenny. W prostych, często dosadnych słowach Ceynowa zachęca do dobroci, uczciwości, szacunku dla starszych i odpowiedzialności za wspólnotę, a jednocześnie przestrzega przed kłamstwem, obłudą i moralnym zagubieniem.

Publikacja jest także ważnym świadectwem kaszubskiego języka. Zachowuje charakterystyczną słowiznę autora, łącząc dawną kaszubszczyznę z opracowaniem dostosowanym do współczesnych zasad pisowni. Dzięki temu książka może być ciekawą lekturą zarówno dla osób znających język kaszubski, jak i dla czytelników zainteresowanych kulturą, literaturą i historią Kaszub.

To publikacja dla tych, którzy szukają mądrości zakorzenionej w tradycji, regionalnej pamięci i doświadczeniu minionych pokoleń.

Fragment książki:

Òd redakcje

Mëslë i pòrzëkadła Józefa Cenôwë to próba pòkôzaniô kaszëbsczim czëtincóm pòzdrzatków, przemëslëniów i doradów, jaczé zapisôł dlô nich ùznóny pisôrz a pòeta, wielelatny szkólny rodã z Pòlëczëna. Titlowi „starëszk” dzeli sã z nama rozmajitima uniwersalnyma prôwdama ò żëcym, midzëlëdczich relacjach, kawlach spòłëstwów i nôrodów. Colemało nie są òne òdkriwczé, ale je w nich wiele żëczlëwòtë do lëdzy i chãc pòmòcë, jaką bëdëje człowiek, chtërën sóm wiele przezëł i mô swiądã, że rázã z minijającym czasã ùcekô z niego mòc, a nawetka pamiãc (Zëra pòltiwym czas).

Tej-sej jegò doradë są dosc „czôrno-biôłe”. Zachãcywają do miłotë, dobréch ùczinków, wiôrë i ùwôżaniô dlô starszich, a òstrzégają przed sztridama, szachlarstwã i łżą. Józef Cenôwa mò równak swiądã, że trôfią sã sytuacje i chwile, czej te òglowôlëdczé prawa mògą tracëc wôżnotã. Òsoblëwie, czej nadchôdô takô tragediô, jak II swiatowô wòjna: „Czasã nawet łza mòże bëc ùsprawiedlëwionô, jak to biwało w òkùpacëji, czej esesmani szukalë za ksëżama, szkólnyma i jinëma Pòlôchama, bë jich ùniicestwic. Przecã ùkrywający Żëdów mùszelë jakos òtoczenié swòje manië – dobrô sprawa złączonô z żëcym lëdzy ùsprawiedlëwiała tã łżã” (Chto łamszi prôwdã, mô grzech).

Swiat jawi sã „starëszkòwi” jakno môl biôtczi dwóch mòców – dobri jaczã przedstôwcama są Òrmùzd i Jezës Christus, z lëchą, chtërny broni Ariman i diôbël. Ti òstatny mają téż swòjich pòmagerów westrzód lëdzy, a nôgòrsi z nich bëlë wspòmniôny ju hitlerowsczë òkùpancë: „Hitler ë jegò esesmanowie służąlë jakbë diôbłu. Bóg dobròcą, a diôbël ùpòstacowiony na wzór tegò nôgòrszégò wedle wiôrë – piekła. Derô wiecznô biôtka dobra ze złą, Bòga z diôbła. Bóg mòcniejszi, wiec diôbła jednak wiedno pòkònwô. Pòkònywôł gò, a wiec ë tegò jegò służkã Hitlera z całą zgrają taczich jak òn, téż pòkònoł” (Nôdzeja).

Niejedne z doradów i żëcowëch wskôzów titlowégò starëszka bùdą wiéra niechtërnym czëtincóm zdôwałé sã „niedzysdniowé”, „nié na te czasë”. Ko Józef Cenôwa skùńcził pisac swòje mëslë ë pòrzëkadła w 1991 rokù,a òdnôszają sã òne do jesz wczasniészich wëdarzeniów i warënków. Gwës równak òpisenk dzeectwa na zôczątkù XX wiekù, dozdzerzeniô w midzëwojnowi Pòlsce i żëcégò w kòmunisticznym kraju mòże bëc wôrtny i ciekawi nié leno dlô lëdzy, co sami pamiãtają te czasë. Òkróm të jegò przemëslënia ò patriotizmie, miłoce do Kaszëb, rolë Kòscoła i ò czile jinëch sprawach mògą pòdskacëc do mëslëniô téż dzysdniowégò czëtincã.

Wôrt jesz wspòmnąc ò kaszëbiznie, jaką nalézeta w ti ksążce. Józef Cenôwa béł prôwdac z Półczëna na nordze, dze bêła i je żiw bëlackô mòwa, ale w swòjich ksążkach trzimôł sã colemało lëteracczégò jãzëka, wedle reglów, jaczé dô sã widzec w tamtoczasny „Pòmeranie” i w pùblikacjach Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. Tej-sej za werifikacją pisënkù òdpòwiôdôł prof. Jerzi Tréder /np. w zbiorze òpòwiôdaniów Urënamle. Powiôstczi z komùdnëch lat (Gduńsk 1982). W Tak to je? Mëslë ë pòrzëkadła starëszka dele sã na tã robòtã Rómk Drzéżdżón i Dark Majkòwsczi, chtërny mielë starã dopasowac pisënk do dzysdniowëch reglów, òstôwiającë równak òriginalną słowiznã ùutora, téż w tëch przetrôfkach, dze wedle nich je òna pòlaszacô abò archaiczné. Dzãka temù Tak to je? mòże bëc bëlnym przëmiarã jãzëka, jaczim piselë kaszëbsczi ùtwórcowie cziledzesãt lat temu.

W miono wszëtczich, chtërny robilë wkół te, żebë mëslë i pòrzëkadła Józefa Cenôwë mògłë wińc smarą, òsoblëwie wëdôwcë ti ksążczi, to je Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi, dzãkujëmë a żëczimë bëlny lekturë."