I wtedy przyszli Polacy… Ludność miasta i powiatu Elbląg w latach 1945–1950

„I wtedy przyszli Polacy…” – powojenne osadnictwo w Elblągu i powiecie elbląskim

Książka dr. Arkadiusza Wełniaka „I wtedy przyszli Polacy…” przedstawia niezwykłe losy powojennych mieszkańców Elbląga i powiatu elbląskiego – obszaru, który po zakończeniu II wojny światowej stał się miejscem głębokich przemian społecznych, demograficznych i kulturowych. Publikacja historyka i archiwisty ukazuje proces kształtowania się nowego społeczeństwa w warunkach trudnej powojennej rzeczywistości.

Autor podejmuje temat osadnictwa na ziemi elbląskiej w pierwszych latach po zakończeniu wojny. Przedstawia zarówno przemiany zachodzące w całym regionie, jak i indywidualne doświadczenia ludzi, którzy znaleźli się w nowym miejscu zamieszkania – niekiedy z własnej woli, a niekiedy wskutek wydarzeń historycznych, na które nie mieli wpływu.

Powojenni mieszkańcy ziemi elbląskiej

Pierwsze lata po II wojnie światowej były okresem intensywnych migracji ludności. Na teren Elbląga i powiatu elbląskiego przybywali przesiedleńcy z różnych stron Polski i Europy, reemigranci z Francji oraz osoby przesiedlone w ramach akcji „Wisła”. Jednocześnie w regionie pozostawali przedstawiciele ludności miejscowej – autochtoni.

W zniszczonych wojną miejscowościach, takich jak Elbląg, Krynica Morska i Tolkmicko, a także w niewielkich wsiach powiatu elbląskiego, przybysze podejmowali próby odbudowania codziennego życia. Musieli odnaleźć się w nieznanym otoczeniu, często wśród ludzi o odmiennych doświadczeniach, tradycjach i pochodzeniu.

Czy przyjazd na ziemię elbląską był świadomym wyborem, czy raczej dziełem przypadku? Jak wyglądało życie w regionie określanym przez badaczy mianem „laboratorium demograficznego”? Jakie wyzwania stawiała przed mieszkańcami nowa rzeczywistość społeczna i polityczna?

Na te oraz wiele innych pytań odpowiada Arkadiusz Wełniak, analizując proces kształtowania się powojennej społeczności Elbląga i jego okolic.

Archiwalia i relacje świadków historii

Jednym z największych walorów książki jest jej rozbudowana podstawa źródłowa. Autor wykorzystał bogatą dokumentację archiwalną zgromadzoną w polskich i niemieckich archiwach, uzupełniając ją relacjami ostatnich żyjących świadków powojennych przemian.

Rozmowy z autochtonami, przesiedleńcami i repatriantami pozwoliły nie tylko na szczegółową rekonstrukcję procesów migracyjnych, lecz także na ukazanie osobistych doświadczeń ludzi, których losy splotły się z historią ziemi elbląskiej.

Dzięki temu publikacja nie ogranicza się do przedstawienia statystyk i przemian demograficznych. Czytelnik poznaje również indywidualne historie lekarzy ze Lwowa, czeladników z Wilna czy potomków polskich katorżników z Rosji.

„I wtedy przyszli Polacy…” to zatem opowieść o trudnych początkach, spotkaniu różnych grup ludności, ich stopniowej integracji oraz budowaniu nowego życia w regionie dotkniętym zniszczeniami wojennymi i głębokimi zmianami ludnościowymi.

Książka może zainteresować zarówno badaczy historii najnowszej i procesów migracyjnych, jak i osoby poszukujące informacji o dziejach własnych rodzin oraz powojennej historii Elbląga, Żuław i okolicznych miejscowości.

Od rozprawy doktorskiej do książki historycznej

Publikacja powstała na podstawie rozprawy doktorskiej, którą Arkadiusz Wełniak przygotował pod kierunkiem prof. Marka Stażewskiego i obronił w 2022 roku na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Gdańskiego.

W recenzji rozprawy prof. dr hab. Mirosław Golon wysoko ocenił zakres przeprowadzonych badań oraz ich znaczenie dla poznania powojennej historii Elbląga i regionu:

„Jest istotnym osiągnięciem w badaniach historycznych nad dziejami społeczno-gospodarczymi, a w części także politycznymi Elbląga i regionu. To jednak także wkład w badania nad historią powojennej Polski, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnienia procesów migracyjnych. Wnikliwe, bardzo pogłębione badania przeprowadzone przez doktoranta są niewątpliwie wkładem w lepsze poznania tego istotnego aspektu historii Polski Ludowej. Wkładem opartym o szeroko zakrojone i dobrze wykonane badania archiwalne w imponującej grupie archiwów polskich, a poszerzone o ważne kwerendy w kilku archiwach niemieckich”.

Przytoczona opinia podkreśla znaczenie książki nie tylko dla regionalnych badań nad Elblągiem i powiatem elbląskim, ale również dla szerszego poznania procesów migracyjnych zachodzących w Polsce po 1945 roku.

Publikacja „I wtedy przyszli Polacy…” Arkadiusza Wełniaka jest dostępna w księgarni CZEC.

Okładka książki Arkadiusza Wełniaka „I wtedy przyszli Polacy…”.

Inne publikacje poświęcone historii i dziedzictwu regionu znajdziesz w kategorii Żuławskie książki w księgarni CZEC.