Aktualności z dawnego Gdańska

Aktualności z dawnego Gdańska

Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku był miejscem składania licznych przysiąg – urzędowych, obywatelskich czy sądowych. Ich formuły stanowią cenne źródło wiedzy o dawnych wydarzeniach, relacjach społecznych i przemianach politycznych. Choć często spisywane były w języku niemieckim lub łacińskim, zachowało się ich bardzo wiele, sięgających od XIV do XVIII wieku.

Przysięgi składano z zachowaniem określonych rytuałów, często na relikwie, a ich treść zmieniała się wraz z sytuacją polityczną. Z czasem obejmowały one zobowiązania wobec władzy, a po 1454 roku – wobec królów Polski.

Autor przybliża także proces uzyskiwania prawa miejskiego w XVII wieku, pokazując go z perspektywy mieszkańca Gdańska. Wymagało to spełnienia licznych formalności, opłat oraz złożenia uroczystej przysięgi przed radą miejską.

W dalszej części opisano wydarzenia z 1709 roku, w tym pożar wieży latarni w Wisłoujściu, który – według źródeł – mógł być skutkiem przypadkowego zaprószenia ognia. Przedstawiono również rozwój systemów oświetlenia latarni oraz jej przebudowy na przestrzeni wieków.

SPIS TREŚCI

Słowo od autora 
Od redakcji

Z dawnych kronik i kalendarzy
Z przysiąg dawnego Gdańska
Jak przyjmowałem prawo miejskie 
W roku 1709 i wcześniej 
Nowiny sprzed 500 lat 
Co się działo 500 lat temu 
Pięćset lat temu w międzymurzu 
Maj przed Majem 
Z gdańszczanami po sól do Baie 
Ruprecht i ordynacja 
Grudniowi szafarze 
Z dziejów choinki
Kim był Achacyusz Piliborn 
Co ciekawego u Grunaua 
Jak król duńskich gości w Gdańsku podejmował (wg Grunaua) 
Jak w Gdańsku w 1526 na wodzie walczono 
Jeszcze o turniejach na wodzie 
Zaglądamy do kalendarza 

Godni pamięci 
Andrzej Bądkowski – wspomnienie 
Na śmierć Jacka Starościaka 
Panowie i panie de Neri 
Tam, gdzie pochowano Konstancję 
Pod płytą nr 310 
Daniel Tym (Thiem) i jego dzieła 
Kariera Georga Erdmanna 
Rosyjski Grób i Rosyjski Pałac 
Aleksander von Suchten, zwany Zuchtą 
Jak gdańskie tablice trafiły do Japonii
Gdańszczanka godna przypomnienia 
Panowie Gabrielowie Schumannowie 
Królewski przywilej dla Pawła Patera 
Twórca po trosze zapomniany 

W kręgu doktora Wolfa 
Jak dr Wolf doszedł do szczepień 
Jak portret Kopernika trafił do Londynu 
Niezwykła historia portretu Kopernika 
Anglicy w Gdańsku, Gdańszczanie w Anglii 
Tajemnice doktora Wolfa 

Z Bernoullim do Gdańska 
Z Bernoullim w Oliwie 
Jak w Gdańsku w 1736 roku odległość burzy wyznaczano 
Gdańsko-elbląski propagator nauki z XVIII wieku 
Jak gdański profesor astronomię wierszem opisywał 
Tragiczny żywot profesora Nicolaiiego 

Dookoła Gdańska 
Jasieniowe góry
Włości Brunów 
Z dziejów Brunowskiej Drogi 
Dwa cmentarze 
Wizyta w Kuźniczkach A.D. 1773
Od młyna do dworu
O właściwe nazwy na Siedlcach 
Tam, gdzie zaczynały się Siedlce 
Od Jakubowej Roli do Parku Bema 
Przechadzka po Wielkim Jarze 
W Małym Jarze i Glinnym Dole 
Ulica Wieniawskiego – jedyna w Polsce 
Zapraszam na Malczewskiego (I) 
Zapraszam na Malczewskiego (II) 
Zapraszam na Malczewskiego (III)

O Bednarskiej i Zawrotnej
Gdzie Heweliusz patrzył w gwiazdy? 

Co by tu jeszcze odkryć? 
Zza kulis sztuki fortyfikacyjnej 
Ulica ciekawych kamienic 
Opowieści pocztowego muru 
O złej dziewczynie i krnąbrnym koniu 
Dom przy kurtynie 
Słońce na bruku 
Skąd się wzięły żuławskie domy podcieniowe 
Jak mistrz Antoni w Gdańsku więzienie budował 
Od bobra do topora 
Taka sobie uliczka 
Zagadka pewnego kominka 
Spacer dookoła Fary 
Brama, której nie ma
Brama do sławy
Największe epitafium 
Staropruskie dziedzictwo 
Brama Brandenburska 
Tajemnice kamieniczki na Zamczysku 
Ułańska 11 w świetle adresówek 
Porcelanowi świadkowie historii 
Nieznany opis Sali Wety (I) 
Nieznany opis Wielkiej Sali Wety (II) 
Na parterze Ratusza w 1708 roku
Skarby zakrystii 
Brama w kawałkach 
O autentyczności zegara astronomicznego 

W świecie legend
Z dawnych legend 
Klucznik na Katowni – jak dojść do prawdy 
Z legend i opowieści oliwskich:
Cud w klasztorze 
Legenda o Czarnej Grecie
Opowieść ze Sławna 
Legenda z Człuchowa 
Dla odmiany Królewiec
Legenda z Królewca 

Z różnych szuflad 
Ptasie spotkanie 
Największe brawa za Aidę!
Wzorowa szkoła w Królewskiej Dolinie 
Od seminaryjnych organów do szkół dla niewidomych 
Mistrzowie zegara św. Trójcy 
Herby na lektorium 
Wystrzałowo w Kamieńcu 

Z wizytą w wiatraku 
W Rzucewie, po latach 
Wysokie loty, czyli sposób na pandemię
Coś dla ducha na święta
O sienniach gdańskich domów
Pierwszy gdański fotoplastikon
Fotoplastikonowe sensacje!
Między panoramami 
Otwieramy panoramy
Narodziny pierwszej panoramy 
Głupcy profesora Cipolli 

Słowo od autora

Niniejszy tom jest moją trzydziestą trzecią książką o Gdańsku, i zarazem ósmym zbiorem felietonów. Większość tekstów ukazywała się w dodatku do „Gazety Wyborczej” zatytułowanym „Trójmiasto”. Powrót do felietonów, pisanych kilka lat wcześniej, wymagał przeredagowania, aktualizacji, poprawienia błędów, na koniec uszeregowania ich w rozdziały. Trzeba było też wymienić część ilustracji. Felietony mają charakter doraźny (na szczęście nie polityczny...), książka ma trwać dłużej, jest w pewnym sensie ponadczasowa.

Głównym jej bohaterem jest Gdańsk i jego niezwykle bogata historia, w której zawsze można znaleźć coś zaskakującego, godnego podziwu i zdumiewająco aktualnego. Od dawna próbuję podzielić się z innymi moim zachwytem nad Gdańskiem – jego niezwykłością i pięknem. Czy to się udało i tym razem, ocenią czytelnicy. Przyjemnej lektury!

Gdańsk, październik 2025 roku
Andrzej Januszajtis

ANDRZEJ JANUSZAJTIS - fizyk, muzyk, historyk i niestrudzony popularyzator wiedzy o Gdańsku. Urodził się w 1928 r. w Lidzie, od 1948 r. mieszka na Wybrzeżu. Od 1967 r. publikuje książki poświęcone historii miasta i angażuje się w odrestaurowanie zabytków.

W latach 1990–1994 przewodniczący Rady Miasta Gdańska. Za swoją działalność odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz tytułem Honorowego Obywatela Gdańska.

Jego książki oraz wykłady od lat cieszą się niesłabnącą popularnością wśród osób zainteresowanych historią stolicy Pomorza.