Okiem współorganizatora
Zjazd Kaszubów w dużym mieście
11 lipca 2026 roku w Gdyni, w jubileuszowym roku stulecia tego miasta, odbył się XXVII Światowy Zjazd Kaszubów. Pomysł na wspomnianą datę – 2026 rok – pojawił się dużo wcześniej – sprzyjały mu wcześniejsze i obecne władze samorządowe Gdyni oraz Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Ostateczne przypieczętowanie wspomnianego terminu i lokalizacji nastąpiło w marcu 2025 roku podczas obrad Rady Naczelnej ZKP. Warto przypomnieć, że nadmorskie miasto było gospodarzem Zjazdu Kaszubów ‒ dwie dekady wcześniej – w 2006 roku.
Specyfika dużego miasta niesie z jednej strony świetne atuty – nadmorskie, malownicze położenie śródmieścia, wcinającego się w morze z asystą jachtów, statków, okrętów i pobliskich lasów Kępy Redłowskiej oraz Bulwaru Nadmorskiego. Nie bez znaczenia jest dobre skomunikowanie Gdyni ‒ w szczególności – kolejowe. Z drugiej strony, wielkość planowanego zjazdu i konieczność kilkugodzinnego zamknięcia głównych ulic tak dużego miasta niosą ze sobą spore trudności komunikacyjne. Z tymi wszystkimi pozytywnymi i negatywnymi aspektami stanęli organizatorzy gdyńskiego zjazdu. Właściwe prace nad jego organizacją rozpoczęły się już rok wcześniej – w 2025 roku. Organizatorami byli: Miasto Gdynia, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie – Zarząd Główny i Oddział w Gdyni, Kaszubskie Forum Kultury w Gdyni, Agencja Rozwoju Gdyni oraz Samorząd Województwa Pomorskiego. Główną komórką Urzędu Miasta Gdyni powołaną do organizacji zjazdu było utworzone niespełna rok wcześniej Biuro Wydarzeń Miejskich, które miało zająć się większością największych wydarzeń gdyńskich w roku stulecia miasta. Zjazd poprzedzono wieloma spotkaniami roboczymi, a w późniejszym czasie konferencjami prasowymi w Urzędzie Miasta Gdyni, Wydziale Straży Miejskiej i Zarządzania Kryzysowego Urzędu Miasta Gdyni, Kaszubskim Forum Kultury, Pomorskim Parku Naukowo-Technologicznym i wielu innych miejscach.
Przygotowania do zjazdu
Tworząc scenariusz kaszubskiej imprezy przeszło rok temu wiedziałem, że ze względu na 100-lecie Gdyni będzie on miał wyjątkowy wymiar. Część uczestników miała dotrzeć do Gdyni trzema pociągami Transcassubia za sprawą współpracy z Samorządem Województwa Pomorskiego. Miasto Gdynia zabezpieczyło także sporą liczbę miejsc parkingowych dla autokarów, korzystając z bogatego doświadczenia wieloletniej imprezy o randze światowej – Open’er Festival, której kolejna edycja odbywała się w Gdyni tydzień przed Zjazdem Kaszubów. Wspomniana kolej i autokary nie były jedynymi środkami transportu, którymi mieli dotrzeć uczestnicy zjazdu. Przypłynięcie do Gdyni zapowiedziały kutry i pomeranki z Nordy i tak faktycznie się stało. Znalazły one miejsce postoju w Basenie Prezydenta dzięki uprzejmości Zarządu Portu Gdynia. Kilkutysięczny pochód miał się formować w okolicy Dworca Głównego PKP i dotrzeć do kościoła pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa – najstarszą gdyńską ulicą – Starowiejską – co miało w sobie także pewną symbolikę nawiązującą do historii kaszubszczyzny w Gdyni. Nie bez przyczyny uwzględniłem także wspomnianą parafię jako miejsce uroczystej zjazdowej mszy – podkreślając działalność dawnego budowniczego i proboszcza ks. prałata dr. Hilarego Jastaka – zwanego królem Kaszubów. Ów pomysł spotkał się aprobatą obecnego proboszcza parafii NSPJ – ks. prof. Jacka Bramorskiego, a jak okazało się już później, zjazdowa msza odbyła się pod przewodnictwem ks. biskupa dr. Piotra Przyborka.
11 lipca – Dzień kulminacji
Od rana Gdynia witała przystrojona kaszubskimi flagami ulicami: Świętojańską, Dworcową, 10 Lutego, Skwerem Kościuszki i Al. Jana Pawła II. Wczesnym rankiem zjazd rozpoczęto złożeniem kwiatów pod Pomnikiem Antoniego Abrahama na Placu Kaszubskim przez władze Miasta Gdyni, ZKP, Kaszubskiego Forum Kultury, Agencji Rozwoju Gdyni oraz Rady Kaszubów Arki Gdynia. Także w tym miejscu nastąpiło wmurowanie pamiątkowej tablicy nawiązującej do zjazdu w 2026 roku. Przygotował ją artysta-rzeźbiarz prof. ASP w Gdańsku ‒ Tomasz Sobisz. Niespełna godzinę później przyjeżdżający byli witani na gdyńskim dworcu przez władze Miasta Gdyni i zrzeszeniowe przy rytmach Kaszubskiego Zespołu Regionalnego „Koleczkowianie”, którego członkowie występowali przy specjalnie utworzonym zjazdowym punkcie informacyjnym. Czoło pochodu otworzyła 100-metrowa flaga kaszubska niesiona przez uczestników zjazdu. Skorzystaliśmy tutaj ze sprawdzonych podczas kaszubskich meczów Arki Gdynia kontaktów z Sołectwem Ugoszcz, które jest w posiadaniu największej kaszubskiej flagi. Kilka miesięcy wcześniej prezentowaliśmy ją podczas kaszubskiego meczu Arki Gdynia z okazji Dnia Jedności Kaszubów.
Złożenie kwiatów pod Pomnikiem Antoniego Abrahama oraz wmurowanie pamiątkowej tablicy na Placu Kaszubskim. Fot. Paweł Budziński/gdynia.pl
Pamiątkowa tablica na Placu Kaszubskim. Fot. Paweł Budziński/gdynia.pl
W dalszej części barwnego pochodu znalazły się dwie orkiestry: Orkiestra Dęta Gminy Luzino oraz Orkiestra Dęta Gminy Szemud. Nie zabrakło także kaszubskich motocyklistów z Klubu Turystycznego Wanożnik oraz kaszubskich pocztów sztandarowych, delegacji władz centralnych, samorządowych oraz władz ZKP. Do pochodu dołączyło wielu mieszkańców Gdyni, którym bliska jest tożsamość kaszubska. Wzdłuż trasy przemarszu gromadziły się setki Gdynianek i Gdynian. Po zakończeniu mszy św. uczestnicy zjazdu podążyli kolejny raz potężnym korowodem, tym razem w stronę morza – do Mola Południowego. To właśnie tam znajdowała się główna scena zjazdowa, na której nastąpiło uroczyste otwarcie zjazdu przez władze Miasta Gdyni – Prezydent Miasta Gdyni Aleksandrę Kosiorek, Przewodniczącego Rady Miasta Gdyni Tadeusza Szemiota oraz władze ZKP – prezes ZG ZKP Bożenę Ugowską oraz prezesa ZKP Gdynia Adama Labuhna. Władze centralne reprezentowała Marszałek Senatu RP Małgorzata Kidawa-Błońska, a władze wojewódzkie: Marszałek Województwa Pomorskiego Mieczysław Struk i Wojewoda Pomorska Beata Rutkiewicz. Wśród oficjalnych gości znalazło się wielu ministrów, posłów i senatorów oraz samorządowców. Wśród wielu przemów odczytano także dwa listy skierowane do uczestniczek i uczestników zjazdu ‒ list od Prezydenta RP Karola Nawrockiego odczytał jego społeczny doradca Marek Dudziński, a list od Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska – senator RP Kazimierz Kleina.
Czoło pochodu na ul. 10 Lutego. Fot. Krzysztof Nowotarski
Przemarsz uczestników Zjazdu Kaszubów w Gdyni – ul. 10 Lutego. Fot. Paweł Budziński/gdynia.pl
Przemarsz uczestników Zjazdu Kaszubów w Gdyni z wielką kaszubską flagą – ulica Starowiejska. Fot. Krzysztof Nowotarski
Przemarsz uczestników Zjazdu Kaszubów w Gdyni – ulica Starowiejska. Fot. Krzysztof Nowotarski
Przemarsz uczestników Zjazdu Kaszubów w Gdyni z lotu ptaka. Fot. Paweł Budziński/gdynia.pl
Muzyczne Kaszuby i bicie rekordu
Wspominając o dużej scenie, należy zaznaczyć, że nie była ona jedyną podczas gdyńskiej imprezy. Śledząc od prawie trzech dekad kolejne kaszubskie zjazdy, moim marzeniem było, aby nadszedł kiedyś ten moment, w którym doczekamy się dwóch scen – pierwszej – nawiązującej do kaszubskiego muzycznego folkloru i nurtu pop oraz drugiej, gdzie będziemy mogli usłyszeć: rock, metal, rap i szanty w języku kaszubskim. Dzięki dobrej współpracy z Biurem Wydarzeń Miejskich udało się zarazić wspomnianym pomysłem gdyńskich urzędników i druga scena stanęła na Placu Wolnej Ukrainy – także w bezpośrednim sąsiedztwie morza. Odnosząc się do kwestii muzycznej i wracając myślami do poprzednich edycji zjazdu, moim pomysłem było to, aby główną gwiazdą muzyczną była postać z Kaszub. I faktycznie udało się to, gwiazdą muzyczną Zjazdu Kaszubów w Gdyni była Natalia Szroeder. Na dwóch scenach wystąpili ponadto: Zespół Pieśni i Tańca „Gdynia”, Zespół Pieśni i Tańca „Sierakowice”, Zespół Pieśni i Tańca „Przodkowianie”, Zespół „Fala”, Weronika Korthals z zespołami: Norda Kids i La via Voice, Zespół GIS, The Evil Educators, Kiev Office, Kaszubska Influencerka, Drëszë, Dawid Zły i Chëczanki, Zespół „Demore”, Kapela „A Matizer Noga”, Folk Music Group „Fucus” i Niezbędny Balast. W rolę konferansjerów wcielili się: Aleksandra Perz, Tatiana Slowi, Mateusz Bulmann i Michał Bronk.
Od kilku lat tradycją zjazdów Kaszubów jest bicie rekordu w liczbie osób grających na diabelskich skrzypcach. Nie inaczej było w Gdyni. W tę akcję bardzo mocno zaangażowali się członkowie ZKP Gdynia, a w szczególności jednego z jego kół – Koła ZKP Wielki Kack. Dwa miesiące przed zjazdem zajęli się rękodzielniczą produkcją diabelskich skrzypiec, a materiały zdobyli dzięki hojności wielu partnerów: Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa oraz firm: Klimawent, Dachy od Korzeni Tartak Sulęczyno, Flek, JTK Klas, Biankowski Piotr Winnter Swimmer i Taka Forma. Rekord został pobity na scenie głównej przy akompaniamencie Zespołu Pieśni i Tańca „Przodkowianie”. Łącznie zagrało 565 osób.
Bicie rekordu w grze na diabelskich skrzypcach. Fot. Krzysztof Nowotarski
Sport ‒ Kaszëbë znaczi Arka, bùczka, baśka kaszubska i zdrowie
Nie było to jednak wszystko co przygotowaliśmy w Gdyni. Tworząc plan tej imprezy założyłem, że większość atrakcji musi być skupiona w dość zwartym obszarze, aby odległości pomiędzy kolejnymi punktami nie były przeszkodą, dlatego całość tych atrakcji została skupiona w kwartale: Mola Południowego, Alei Jana Pawła II, Placu Wolnej Ukrainy i Parku Rady Europy. Poza wspomnianymi dwoma scenami ze strefami gastronomicznymi oraz strefą Kół Gospodyń Wiejskich na uczestników imprezy czekało dużo więcej atrakcji: w Parku Rady Europy w pobliżu małej sceny ulokowała się Strefa Sportowa Arki Gdynia – piłkarska, koszykówki i rugby. Główną atrakcją była możliwość uczestniczenia w nowej dyscyplinie – stolemowym rzucie głazem w asyście gdyńskich rugbistów. W ten sposób nawiązaliśmy do oksywskich legend o stolemach. W sąsiedztwie tej strefy odbył się także Turniej Kaszubskiej Bùczki oraz ulokowało się Pomorskie Miasteczko Szpitali, które oferowało różnego typu badania związane ze zdrowiem. Sporą część zielonych terenów Parku Rady Europy na wspomniane przedsięwzięcia udostępniła Grupa Hossa.
Tradycją kaszubskich zjazdów są turnieje tradycyjnej kaszubskiej gry karcianej ‒ baśki. Gdyński turniej w tę grę odbył się w miejscu wyjątkowym – na pokładzie żaglowca „Dar Pomorza” udostępnionego przez Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku.
Strefa tradycji, smaków i rękodzieła kaszubskiego
Na spragnionych kaszubskich zakupów czekało 80 stoisk – drewnianych domków ustawionych na Alei Jana Pawła. Swe stoiska zaprezentowali: twórcy ludowi i rzemieślnicy, artyści i rękodzielnicy, producenci regionalnych specjałów i lokalni przedsiębiorcy oraz organizacje związane z kulturą Kaszub. Kolejny raz niezwykle cenna okazała się współpraca z Biurem Wydarzeń Miejskich, które przychyliło się do pomysłu, aby stoiska były jednakowe i estetyczne z dobrym zapleczem, aby stworzyć jak najlepsze warunki dla wystawiających się. Śledząc wiele zjazdów i podobnych imprez moim marzeniem było, aby stworzyć taką strefę wolną od tandety i przypadkowych produktów, niezwiązanych z kaszubską i nadmorską specyfiką imprezy. I faktycznie, dzięki wspólnej weryfikacji z Biurem Wydarzeń Miejskich ten cel został osiągnięty. Cieszy fakt, że część wystawców już po kilku godzinach trwania zjazdu wyprzedała swój towar. To tylko potwierdzenie, że obrana ścieżka była trafna.
Mocni partnerzy
Cennymi partnerami w organizacji zjazdu były dwa gdyńskie muzea: Muzeum Miasta Gdyni i Muzeum Marynarki Wojennej, których siedziby były zlokalizowane w bezpośrednim sąsiedztwie zjazdowych stref. Pierwsze z muzeów – MMG udostępniło bezpłatnie w dniu zjazdu swe ekspozycje i zaprezentowało czepiec Julianny Radtke ‒ matki Jana Radtkego, pierwszego wójta Gdyni po 1920 roku. Nakrycie głowy pierwotnie należało do jej teściowej, Weroniki Radtke, a jego historia sięga połowy XIX wieku. To jeden z najstarszych eksponatów w zbiorach MMG. Zwiedzający mieli wyjątkową okazję zobaczyć obiekt nie tylko w tradycyjnej formie ekspozycyjnej, ale również w wersji cyfrowej ‒ dzięki wysokiej jakości skanowi 3D wykonanemu przez Pracownię Digitalizacji Biblioteki Politechniki Gdańskiej. Także w tym muzeum przygotowano ekspozycję Zakładu Porcelany Stołowej „Lubiana” w Łubianie – jednego z najbardziej rozpoznawalnych producentów porcelany w Polsce. Przez większość zjazdowego dnia w MMG na chętnych czekało wiele promocji książek i spotkań autorskich w ramach Ogrodów Literatury ‒ wydarzenia promującego czytelnictwo, literaturę i historię Pomorza.
Ciekawa oferta została przygotowana w sąsiednim Muzeum Marynarki Wojennej, gdzie Gdyński Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli oraz Uniwersytet WSB Merito przygotowały debatę o edukacji kaszubskiej, a Kaszubskie Forum Kultury pokaz filmów i koncert Gdyńskiego Chóru Kameralnego.
Kolejnym zjazdowym partnerem był Uniwersytet Morski, na Wydziale Nawigacyjnym tej uczelni czekał wykład dr. Jana Mordawskiego o statystyce kaszubskiej oraz pokazy symulatora manewrowego.
Światowy Zjazd Kaszubów w Gdyni zakończyło późnym wieczorem widowisko plenerowe „Kaszubski Kosmos / Kaszëbsczi kosmos” wyprodukowane przez Fundację „Pomysłodalnia” łączące teatr, muzykę, choreografię i efekty wizualne, w tym elementy pirotechniczne, tworzące sugestywną i nowoczesną opowieść inspirowaną kaszubską duchowością, mitologią i obrzędowością. Wspomniany pokaz teatralny odbył się na Placu Grunwaldzkim.
Komunikacja
Podsumowując gdyński zjazd, warto odnieść się także do komunikacji w Gdyni, szczególnie ważnego aspektu przy organizacji tak dużej imprezy. Ciężko ocenić dokładnie ‒ ile osób odwiedziło zjazd przez cały dzień? Szacując dość ostrożnie, można przyjąć, że było to co najmniej kilkadziesiąt tysięcy osób. Na czym opieram swoje wyliczenia? Podczas zjazdu miałem okazję kilka razy stanąć na głównej scenie zjazdowej na Molo Południowym. W godzinach szczytu zjazdu ze wspomnianej sceny widoczny był tłum ludzi ciągnący się aż po horyzont, a Aleja Jana Pawła II jest dość szeroka. ZKM Gdynia wyszło naprzeciw potrzebom tak dużej liczby uczestników, udostępniając tego dnia bezpłatną komunikację autobusową i trolejbusową. W godzinach szczytu przemieszczania się zjazdowiczów na przystanki oraz Dworzec PKP specjalne trolejbusy kursowały co kilka minut. Częstotliwość kursów zwiększyła także Szybka Kolej Miejska, która kursowała tego dnia według rozkładów jak w dni robocze. Sprawiło to, że wielu uczestników z pozostałych miast Trójmiasta – Gdańska i Sopotu oraz Małego Trójmiasta Kaszubskiego – Rumi, Redy i Wejherowa mogło dotrzeć do Gdyni bez zbędnego tłoku i dłuższego oczekiwania na pociąg.
Ciężko oceniać przedsięwzięcie, które samemu się tworzyło, ale w wielu aspektach jestem usatysfakcjonowany i dumny, że moje rodzinne Miasto Gdynia podeszło tak poważnie do organizacji Światowego Zjazdu Kaszubów. Ważne jest także to, że podczas wielu spotkań i rozmów z urzędnikami: Biura Wydarzeń Miejskich, Wydziału Kultury, Wydziału Straży Miejskiej i Zarządzania Kryzysowego znajdowaliśmy wspólne rozwiązania, a urzędnicy korzystali z naszego doświadczenia, wsłuchując się w nasze pomysły.
Dziękuję wszystkim, z którymi przyszło mi współtworzyć XXVII Światowy Zjazd Kaszubów w Gdyni.
Za rok spotkamy się na kolejnym Światowym Zjeździe Kaszubów – tym razem na południu województwa pomorskiego ‒ w Miastku.
Andrzej Busler
Tekst ukazał się w miesięczniku społeczno-kulturalnym "Pomerania" 9/2026
Poznaj Kaszuby, Gdynię i kulturę Pomorza
Światowy Zjazd Kaszubów to nie tylko spotkanie społeczności z całego regionu, ale także okazja do poznawania kaszubskiej historii, kultury i tradycji. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o Kaszubach i Pomorzu, zajrzyj również do naszych kategorii:
Zaloguj przez Facebooka
Zaloguj przez Google