Gdyńskie ulice - Władysława IV

Gdyńskie ulice

Władysława IV

Kontynuując cykl poświęcony gdyńskim ulicom, tym razem przybliżamy historię jednej z głównych arterii komunikacyjnych Śródmieścia – ulicy Władysława IV w Gdyni. Choć jej początki sięgają okresu międzywojennego, ówczesna zabudowa i infrastruktura stanowiły zaledwie niewielką część tego, co powstało w kolejnych dziesięcioleciach. Dzisiejszy charakter ulica uzyskała przede wszystkim w okresie powojennym.

Jeszcze w pierwszych dekadach po zakończeniu II wojny światowej w niektórych miejscach wzdłuż dzisiejszej arterii rozciągały się pola uprawne, na których rosło zboże. Teren ten stanowił niegdyś swoistą granicę między gruntami należącymi do znanych kaszubskich rodzin Skelników i Kohnków. Trudno dziś wyobrazić sobie, że jedna z najbardziej ruchliwych ulic centrum Gdyni przebiega przez obszar, który jeszcze stosunkowo niedawno zachowywał rolniczy charakter.

Władysław IV Waza – królewski patron gdyńskiej ulicy

Patronem ulicy jest król Polski Władysław IV Waza (1595–1648), propagator rozwoju polskiej floty wojennej i zwolennik wzmocnienia obecności Rzeczypospolitej na Bałtyku. Z jego inicjatywami morskimi wiązały się między innymi przedsięwzięcia fortyfikacyjne na Półwyspie Helskim, w tym budowa umocnień Władysławowa i Kazimierzowa.

Morskie zainteresowania monarchy sprawiły, że w latach 30. XX wieku w Gdyni pojawiła się inicjatywa sprowadzenia do miasta jego serca, przechowywanego w katedrze wileńskiej. Zamierzenie to nie zostało jednak zrealizowane. Według przekazów przeszkodą okazał się sprzeciw metropolity wileńskiego.

Powojenna rozbudowa ulicy Władysława IV

Plany rozbudowy ulicy sięgają 1954 roku, kiedy Centralne Biuro Projektów w Gdańsku uwzględniło ulicę Władysława IV jako główną arterię Śródmieścia, połączoną z drogą prowadzącą w kierunku Gdańska, określaną w ówczesnych dokumentach mianem autostrady.

Docelowo ulica miała stanowić socjalistyczną przeciwwagę dla przedwojennej, uznawanej za kapitalistyczną, osi miasta wyznaczonej przez ulice Świętojańską i 10 Lutego. Przystąpiono do budowy, jednak wzdłuż planowanej reprezentacyjnej arterii nie powstały okazałe domy mieszkalne. Zamiast nich wzniesiono czteropiętrowe budynki mieszkalne, potocznie nazywane „koszarówkami”, a także dwupiętrowe szkoły i przedszkola. Wraz z obiektami sportowymi zajęły one znaczne przestrzenie w centrum miasta.

W 1958 roku oddano do użytku pierwszą jezdnię i rozpoczęto budowę chodników. Wraz ze wzrostem natężenia ruchu samochodowego konieczne stało się wybudowanie drugiej jezdni.

W 1964 roku uznano, że mimo wcześniejszych planów ulica Władysława IV nie zapewnia odpowiedniego połączenia z drogą państwową nr 1 prowadzącą w kierunku Gdańska. Z tego względu powstał kolejny odcinek w rejonie przystanku SKM Wzgórze Nowotki, noszącego obecnie nazwę Wzgórze Św. Maksymiliana.

Gruntowną modernizację ulicy przeprowadzono pod koniec XX wieku. Wówczas na części jej długości pojawiły się drogi rowerowe. Ukształtowany w tym okresie układ komunikacyjny w dużej mierze zachował się do dziś.

Nowe inwestycje i zmieniające się Śródmieście Gdyni

Koniec XX wieku przyniósł również realizację jednej z najbardziej charakterystycznych inwestycji w tej części miasta – Centrum Handlowego Batory. W późniejszym okresie powstało także Centrum Kwiatkowskiego.

W ostatnich dwóch dekadach na kilku skrzyżowaniach pojawiła się dodatkowa sygnalizacja świetlna. Była to między innymi reakcja na tragiczne wypadki drogowe. Długa, prosta i szeroka jezdnia, z dwoma pasami ruchu w każdym kierunku, a także przejścia dla pieszych pozbawione wcześniej sygnalizacji świetlnej stwarzały zagrożenie dla uczestników ruchu. Współczesne projektowanie miejskich arterii w znacznie większym stopniu uwzględnia kwestie bezpieczeństwa.

Rozległe, niezabudowane przestrzenie wzdłuż Władysława IV, będące pozostałością powojennej koncepcji urbanistycznej, od kilku lat stopniowo wypełniają się nową zabudową mieszkaniową i usługową. Inwestycje gdyńskich deweloperów zmieniają wygląd ulicy, szczególnie na jej środkowym odcinku.

Szkoły, urzędy i ważne instytucje przy Władysława IV

Ulica Władysława IV skupia wiele placówek oświatowych, usługowych oraz instytucji publicznych. Znajdują się przy niej między innymi Zespół Szkół Sportowych, X Liceum Ogólnokształcące oraz dwa przedszkola – nr 7 i nr 51.

Między skrzyżowaniami z ulicami 10 Lutego i Starowiejską znajduje się Inspektorat Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W czasach PRL budynek ten był siedzibą miejskich struktur Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

Z kolei pomiędzy skrzyżowaniami z ulicami Starowiejską i Wójta Radtkego usytuowane są okazała remiza Państwowej Straży Pożarnej oraz siedziba Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni.

Władysława IV jest również jedną z najważniejszych arterii gdyńskiej komunikacji autobusowej. Kursujące tędy linie umożliwiają dojazd do wielu dzielnic miasta.

Dawna Władysława IV – miejsca, które pamiętają gdynianie

Z ulicą Władysława IV wiąże się wiele miejsc, których próżno już dziś szukać. Ich nazwy pozostają jednak w pamięci gdynianek i gdynian wspominających codzienność miasta w czasach PRL.

Wśród nich były znane restauracje i kawiarnie: Saga, Bursztynek i Złoty Róg. Wspominane są również świetnie zaopatrzone delikatesy, salon mody damskiej Telimena oraz popularny sklep Natasza, w którym można było kupić rosyjskie posrebrzane sztućce i inne ozdobne przedmioty.

Ważnym punktem na handlowej mapie ulicy była składnica harcerska, szczególnie lubiana przez młodzież. Dużą popularnością cieszył się także sklep dziecięcy Tomcio Paluch, oferujący szeroki wybór zabawek.

Dwa znane miejsca przetrwały do dziś. Są to słynny bar mleczny Słoneczny oraz DESA, oferująca dzieła sztuki i antyki. Oba przypominają o dawnym charakterze tej części gdyńskiego Śródmieścia.

Kaszubski akcent przy ulicy Władysława IV

Przy ulicy Władysława IV znajduje się również ważne miejsce związane z kaszubskim dziedzictwem Gdyni – pomnik księdza Hilarego Jastaka, nazywanego „królem Kaszubów”. Upamiętnia on postać szczególnie zasłużoną dla życia religijnego, społecznego i kaszubskiego w mieście.

Andrzej Busler

Tekst ukazał się w miesięczniku społeczno-kulturalnym „Pomerania”, nr 10/2025.

Ulica Władysława IV – główna arteria Śródmieścia Gdyni. Fot. Andrzej Busler

Ul. Władysława IV w stronę Sopotu i Gdańska. Fot. Andrzej Busler

Legendarny bar mleczny – Słoneczny. Fot. Andrzej Busler

Nowa zabudowa gdyńskich deweloperów zmienia obraz Władysława IV. Fot. Andrzej Busler

Obecny budynek ZUS, a w czasach PRL – siedziba miejskich struktur PZPR. Fot. Andrzej Busler

Centrum Handlowe Batory, wybudowane przeszło dwie dekady temu. Fot. Andrzej Busler

Miejsce, gdzie przez wiele lat działały słynne gdyńskie delikatesy. Drugie miały siedzibę nieopodal, przy ul. Świętojańskiej. Fot. Andrzej Busler

Poznaj historię innych gdyńskich ulic

Historia ulicy Władysława IV to jeden z wielu wątków opowieści o rozwoju Gdyni. Zachęcamy również do poznania dziejów innych ważnych ulic miasta:

• Gdyńskie ulice – 10 Lutego
• Gdyńskie ulice – Morska (część 1)
• Gdyńskie ulice – Morska (część 2)
• Ulice Gdyni – Starowiejska (część 1)

Więcej informacji o dziejach miasta, jego mieszkańcach i architekturze można znaleźć w publikacjach dostępnych w księgarni CZEC. Zapraszamy do kategorii Historia Gdyni – książki o mieście i jego przeszłości.