Gdyńskie ulice - Władysława IV

autor: Andrzej Busler
dodano: 03-10-2025
w kategorii Kaszuby , Historia , Gdynia

Gdyńskie ulice

Władysława IV

Kontynuując cykl związany z ulicami Gdyni – tym razem nawiązujemy do głównej arterii komunikacyjnej Śródmieścia – ulicy Władysława IV. Mimo, że jej rodowód sięga międzywojnia to ówczesny kształt i zabudowa to zaledwie cząstka infrastruktury, która powstała w kolejnych dziesięcioleciach. Jej obecny kształt powstał w czasach powojennych. W jego pierwszych dekadach, w niektórych miejscach tej obecnej miejskiej arterii rosło jeszcze zboże. Ten obszar stanowił swoistą miedzę między polami znanych kaszubskich rodzin – Skelników i Kohnków. Nazwa ulicy jest związana z królem polskim Władysławem IV Wazą (1595‒1648) – propagatorem polskiej idei morskiej i organizatorem polskiej floty wojennej i jej początków: Kazimierzowie, Władysławowie, i Helu. Z powodu wspomnianej morskości polskiego króla – gdynianie czynili starania w latach 30. XX wieku, związane ze sprowadzeniem serca króla odnalezionego w Bazylice Wileńskiej do Gdyni. Zamierzenia nie doczekały się realizacji z powodu sprzeciwu metropolity wileńskiego.

Plany rozbudowy ulicy sięgają roku 1954, kiedy to Centralne Biuro Projektów w Gdańsku ulokowało ul. Władysława IV w swych planach, jako główną arterię Śródmieścia połączonej z drogą w kierunku Gdańska – nazywanej w tych dokumentach – autostradą. Ostateczny jej kształt miał być socjalistyczną przeciwwagą dla przedwojennej, kapitalistycznej osi miasta – Świętojańskiej i 10 Lutego. Przystąpiono do budowy, ale wzdłuż zaplanowanej reprezentacyjnej ulicy nie wyrosły okazałe domy mieszkalne lecz czteropiętrowe „koszarówki” oraz dwupiętrowe szkoły i przedszkola zajmujące obiektami sportowymi spore przestrzenie w centrum miasta. W 1958 roku uruchomiono jeden pas jezdni i zaczęto budować chodniki. Zwiększający się ruch samochodowy wymógł powstanie drugiego pasa jezdni. W 1964 roku uznano, że ulica Władysława IV mimo planów nie stanowi połączenia z drogą państwową nr 1 w kierunku Gdańska. Z tego względu powstał kolejny odcinek w okolicy przystanku SKM – dawnego Wzgórza Nowotki, a obecnego wzgórza Św. Maksymiliana. Gruntowna modernizacja Władysława IV nastąpiła w końcówce poprzedniego tysiąclecia i wspomniany kształt jest zachowany do dziś – wówczas ulica wzbogaciła się na części swej długości – o ścieżki rowerowe. Koniec tysiąclecia to także realizacja bardzo charakterystycznych inwestycji – Centrum Handlowego Batory, a w późniejszym czasie Centrum Kwiatkowskiego. W ostatnich dwóch dekadach na kilku skrzyżowaniach pojawiła się dodatkowa sygnalizacja świetlna. To reakcja na wiele tragicznych wypadków. Układ ulicy – długa prosta, szeroka jezdnia z dwoma pasami na każdym z kierunków, brak spowolnienia ruchu, przejścia dla pieszych bez sygnalizacji świetlnej przyczyniały się pośrednio do wielu tragicznych wypadków. Dziś już inaczej projektuje się duże miasta zwracając szczególną uwagę na tę kwestię bezpieczeństwa. Potężne wolne przestrzenie Władysława IV – pamiątka po socjalistycznych czasach są od kilku lat wzbogacane zabudową mieszkaniową i usługową przez gdyńskich deweloperów, przez co ulica Władysława IV zmienia i zmieni mocno swój wygląd na środkowym odcinku. To także miejsce, przy którym skupionych jest wiele placówek oświatowych, usługowych oraz urzędów m.in. Zespół Szkół Sportowych, X Liceum Ogólnokształcące oraz dwa przedszkola: nr 7 i nr 51. Między skrzyżowaniami z ul. 10 Lutego, a ul. Starowiejską znajduje się Inspektorat Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jego budynek był w czasach PRL-u siedzibą miejskich struktur PZPR. Między skrzyżowaniami z ul. Starowiejską, a ul. Wójta Radtkego jest okazała remiza Państwowej Straży Pożarnej i siedziba Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni. Ulica Władysława IV to główna arteria Śródmieścia – gdyńskiej komunikacji autobusowej. Z tego miejsca dojedziemy wieloma autobusami do większości gdyńskich dzielnic.

Ulica Władysława ma wiele miejsc, których już próżno szukać. Ich nazwy funkcjonują jednak w pamięci Gdynianek i Gdynian, którzy pamiętają dawne czasy PRL-u. Wśród nich pojawiają się: Saga, Bursztynek i Złoty Róg (słynne restauracje i kawiarnie), świetnie zaopatrzone delikatesy, salon mody kobiecej – Telimena, słynny sklep Natasza, gdzie można było nabyć rosyjskie posrebrzane sztućce i inne precjoza, składnica harcerska szczególnie uwielbiana przez młodzież, sklep dla dzieci – Tomcio Paluch z ogromnym asortymentem zabawek i wiele innych. Dwa znane miejsca znajdziemy do dziś. To słynny bar mleczny – Słoneczny i DESA oferująca dzieła sztuki i antyki.

Przy Władysława IV znajdziemy ważny punkt związany z kaszubszczyzną w Gdyni – to pomnik ks. Hilarego Jastaka – zwanego królem Kaszubów.

Andrzej Busler

Tekst ukazał się w miesięczniku społeczno-kulturalnym "Pomerania" 10/2025