Ulice Gdyni. Starowiejska – ulica najpierwsza (część 2)

Ulice Gdyni

Starowiejska – ulica najpierwsza (część 2)

Kontynuujemy cykl zapoczątkowany w poprzednim numerze „Pomeranii”, poświęcony historii ulic Gdyni – miasta, które w 2026 roku obchodzi stulecie nadania praw miejskich. Podążamy szlakiem najstarszej gdyńskiej ulicy – Starowiejskiej, będącej główną osią dawnej gbursko-rybackiej wsi Gdynia, na której terenie rozwinęło się obecne śródmieście miasta.

Starowiejska w II Rzeczypospolitej

W 1920 roku, po przeszło stu latach zaboru pruskiego, Pomorze powróciło do Polski. Z wydarzeniem tym silnie związana jest data 10 lutego – dzień symbolicznych zaślubin Polski z morzem. W Gdyni jeszcze w lutym tego roku polskie władze przejęły agencje pocztowe, a kierownikiem szkoły przy ul. Wiejskiej (obecnej Starowiejskiej) został Jan Kamrowski, będący do dziś symbolem początków gdyńskiej edukacji w okresie międzywojennym.

Data 10 lutego ma w Gdyni także inne symboliczne znaczenie – wiąże się z nadaniem miejscowości praw miejskich w 1926 roku. Nie bez przyczyny jedna z głównych gdyńskich ulic nosi nazwę 10 Lutego.

W 1927 roku Rada Miejska postanowiła przemianować ulicę Wiejską na Starowiejską. Nazwa ta zachowała się do dziś. W tym okresie rozpoczął się proces prostowania, brukowania i wielkomiejskiej zabudowy ulicy. Jednym z pierwszych okazałych budynków wzniesionych zgodnie z nowymi założeniami był Dom Magistracki pod numerem 50. Obecnie znajduje się tam siedziba gdyńskiego Sanepidu, a o samorządowej przeszłości budynku przypomina tablica poświęcona pierwszemu burmistrzowi Gdyni – Augustynowi Krauzemu.

Niezwykle charakterystyczny jest styk ulicy Starowiejskiej i placu Kaszubskiego (dawniej Rynku Kaszubskiego) z istniejącym do dziś Domem Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo, zwanych wincentynkami. Jego nowa odsłona powstała w 1928 roku. Trzypiętrowy budynek składał się z 60 pokoi przeznaczonych częściowo dla wczasowiczów, a częściowo dla chorych. Lokale na parterze wynajmowano na cztery sklepy, w tym Aptekę Centralną Zenona Salickiego.

W późniejszych latach siostry postanowiły przeznaczyć cały budynek na cele szpitalne. Obiekt ten dał początek budowie nowego skrzydła szpitala, niezwykle potrzebnego w szybko rozwijającym się młodym mieście. Dzieło to jest nierozerwalnie związane z postacią siostry przełożonej Franciszki Berek.

Pierwszą siedzibę znalazło u sióstr również prywatne gimnazjum dr. Teofila Zegarskiego oraz biuro „Gazety Kaszubskiej”, a w latach 1931–1935 mieściła się tutaj biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych.

Początek ulicy Starowiejskiej, a konkretnie budynek pod numerem 8, związany jest z niezwykle barwną postacią kurlandzkiej baronowej Izabelli z Działowskich, primo voto Buxhoevden, secundo voto Kostrzeńskiej, która w wieku 33 lat była już dwukrotną wdową. W Gdyni wyszła za mąż po raz trzeci, za kapitana Marynarki Wojennej Stefana Schmidta.

Małżeństwo prowadziło dwa gdyńskie kina: „Morskie Oko” w budynku kasyna oraz „Lido” w słynnej Galerii Morskiej młodokaszuby Mariana Mokwy, znajdującej się u zbiegu ulic 10 Lutego i 3 Maja.

Kolejny punkt Starowiejskiej silnie związany z kaszubskimi dziejami Gdyni to dom Franciszka Schroedera, jednego z najbogatszych gdyńskich gospodarzy. Istnieje on do dziś, jednak znajduje się na zapleczu bloku wybudowanego już w czasach PRL-u.

Piękna kamienica Schroederów znajduje się niewiele dalej, pod numerem 16. Zamieszkała w niej córka wspomnianego właściciela – Małgorzata, która poślubiła mierniczego Walentego Trawińskiego, sprowadzonego do Biura Budowy Portu przez inż. Tadeusza Wendę.

W latach trzydziestych XX wieku mieściło się tutaj Towarzystwo Ekspedycyjno-Kontrolne Bawełny oraz Salon Mód Klary Frostówny. W 1934 roku jego witryna została nagrodzona jako najpiękniejsze i najlepiej oświetlone okno wystawowe w mieście. W kamienicy działał także salon mody męskiej Kazimierza Turzyńskiego.

Od 1935 roku znajdowała się tutaj również siedziba świetnie prosperującego sklepu WISŁA braci Czupryńskich, którzy przybyli do Gdyni z Poznańskiego.

Dziś, przechadzając się ulicą Starowiejską, na kamienicy Schroederów często zobaczymy kaszubskie flagi, a podczas świąt narodowych – dostojną dekorację w barwach kaszubskich i polskich.

Następny, niezwykle znany adres to Starowiejska 18 – siedziba rybackiej rodziny Sampów. W tym miejscu mieściło się biuro architekta Bernarda Dulnego oraz znany zakład fotograficzny „Foto-Elite”, który w 1935 roku został przeniesiony nieopodal, do kamienicy Juliusza Hundsdorffa przy Starowiejskiej 7.

Opisywany dom rodziny Sampów w kolejnych latach mieścił także inne przedsiębiorstwa. W latach 1929–1932 działała tutaj Cukiernia i Piekarnia Starowiejska Alicji i Stanisława Findeisenów, przeniesiona następnie na ulicę Świętojańską. Funkcjonowały tu również bar „Bachus” Franciszka Nowackiego oraz skład bławatów Alfonsa Modelskiego.

Na dalszą wędrówkę międzywojenną ulicą Starowiejską zapraszam w kolejnej części cyklu. Przybliżymy w niej dzieje następnych kaszubskich rodów, których losy nierozerwalnie splotły się z historią Gdyni.

Andrzej Busler

Tekst ukazał się w miesięczniku społeczno-kulturalnym „Pomerania” nr 4/2025.

Początek Starowiejskiej – kaplica Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo u zbiegu Starowiejskiej i placu Kaszubskiego. Fot. Andrzej Busler

Ulica Starowiejska podczas prostowania w latach dwudziestych XX wieku. Archiwum AB

Przeczytaj również pierwszą część artykułu o ulicy Starowiejskiej w Gdyni, poświęconą jej najdawniejszym dziejom.

W kolejnej części cyklu przedstawiamy kaszubskie rodziny, które odegrały ważną rolę w rozwoju miasta, w tym rody Skwierczów i Grubbów.

Więcej publikacji poświęconych przeszłości miasta znajdziesz w kategorii Historia Gdyni w księgarni CZEC.