Ulice Gdyni. Starowiejska – ulica najpierwsza (część 2)

Ulice Gdyni

Starowiejska – ulica najpierwsza (część 2)

Kontynuujemy cykl zapoczątkowany w poprzednim numerze „Pomeranii” nawiązujący do historii ulic miasta Gdyni, które w przyszłym roku będzie świętować 100-lecie nadania praw miejskich. Podążamy szlakiem najstarszej gdyńskiej ulicy – Starowiejskiej ‒ będącej główną osią dawnej gbursko-rybackiej wsi Gdynia, stanowiącej obecne śródmieście miasta.

Starowiejska w II RP

W 1920 roku Polska powróciła po przeszło stu latach zaboru pruskiego na Pomorze. Silnie związana jest z tym data – 10 lutego – symbolicznych zaślubin z morzem. W Gdyni jeszcze w lutym tego roku polskie władze przejęły agencje pocztowe, a kierownikiem szkoły przy u. Wiejskiej (obecna Starowiejska) został Jan Kamrowski, będącym do dziś symbolem początków gdyńskiej, międzywojennej edukacji. 10 luty ma w Gdyni także inną symbolikę, a związany jest z nadaniem w 1926 roku – praw miejskich. Nie bez przyczyny jedna z gdyńskich głównych ulic nosi nazwę – 10 Lutego. W 1927 roku Rada Miasta młodego miasta postanowiła przemianować ulicę Wiejską na Starowiejską i takie nazewnictwo zachowało się do dziś. Od tego roku zapoczątkowany zostaje proces prostowania i wielkomiejskiej zabudowy oraz brukowania ulicy. Pierwszym, okazałym budynkiem w tym stylu stawianym z nowymi założeniami był Dom Magistracki pod numerem 50. Dziś znajduje się tam siedziba gdyńskiego Sanepidu, a o dawnej samorządowej historii przypomina tablica poświęcona pierwszemu burmistrzowi Gdyni – Augustynowi Krauze.

Niezwykle charakterystyczny jest styk ulicy Starowiejskiej i placu Kaszubskiego (dawniej Rynku Kaszubskiego) z istniejącym do dziś Domem Zgromadzenia sióstr Wincentynek – jego nowa odsłona powstała w 1928 roku. Trzypiętrowy budynek składał się z 60 pokoi przeznaczonych częściowo dla wczasowiczów, a w części dla chorych – parterowe lokale były wynajmowane na cztery sklepy – w tym Aptekę Centralną Zenona Salickiego. W późniejszych latach siostry postanowiły przysposobić cały budynek na cele szpitale. Ten obiekt dał początek budowie nowego skrzydła szpitala, niezwykle potrzebnego w rozbudowującym się młodym mieście. To dzieło jest nierozerwalnie związane z postacią siostry przełożonej ‒ Franciszki Berek. Pierwszą siedzibę znalazło u sióstr również prywatne gimnazjum dr. Teofila Zegarskiego oraz biuro „Gazety Kaszubskiej”, a w latach 1931‒1935 biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych.

Początek ul. Starowiejskiej, a konkretnie numer „8” związany jest z niezwykle barwną postacią kurlandzkiej baronowej Izabelli z Działowskich p. v. Buxhoevden s. v. Kostrzeńskiej, która w wieku 33 lat była już dwukrotną wdową. W Gdyni wyszła za mąż po raz trzeci za kapitana Marynarki Wojennej Stefana Schmidta. Małżeństwo prowadziło dwa gdyńskie kina „Morskie Oko” w budynku kasyna i „Lido” w słynnej Galerii Morskiej młodokaszuby Mariana Mokwy – u zbiegu ulic: 10 Lutego i 3 Maja.

Kolejny mocno kaszubski punkt Starowiejskiej to dom Franciszka Schroedera, jednego z najbogatszych gdyńskich gospodarzy. Istnieje on do dziś, jednak znajduje się na zapleczu bloku zbudowanego już w czasach PRL-u. Piękna kamienica Schroederów znajduje się niewiele dalej pod numerem „16”. W domu tym zamieszkała córka wspomnianego właściciela – Małgorzata, która poślubiła mierniczego Walentego Trawińskiego, ściągniętego do Biura Budowy Poru przez inż. Tadeusza Wendę. W latach 30. XX wieku mieściło się tu Towarzystwo Ekspedycyjno-Kontrolne Bawełny oraz Salon Mód Klary Frostówny. W 1934 roku ta witryna została nagrodzona jako najpiękniejsza i najlepiej oświetlone okno wystawowe w mieście. Także tutaj mieścił się salon mody męskiej Kazimierza Turzyńskiego. Od 1935 roku to również siedziba świetnie prosperującego sklepu WISŁA braci Czupryńskich, którzy przybyli do Gdyni z poznańskiego. Dziś przechadzając się ul. Starowiejską na kamienicy Schroederów ujrzymy często kaszubskie flagi, a podczas świąt narodowych dostojną dekorację w barwach kaszubskich i polskich.

Następny, niezwykle znany adres to Starowiejska 18 – siedziba rybackiej rodziny Sampów. W tym miejscu mieściło się biuro architekta Bernarda Dulnego i siedziba niezwykle znanego zakładu fotograficznego „Foto-Elite”, który w 1935 roku został przeniesiony nieopodal ‒  do kamienicy Juliusza Hundsdorffa (Starowiejska 7).  Opisywana dom rodziny Sampów to w kolejnych latach także inne działalności – Cukiernia i Piekarnia Starowiejska – Alicji i Stanisława Findeisenów. Działała tutaj w latach 1929‒1932 zanim została przeniesiona na ulicę Świętojańską oraz bar „Bachus” Franciszka Nowackiego i skład bławatów Alfonsa Modelskiego

Na dalszą wędrówkę międzywojenną ulicą Starowiejską zapraszam już w kolejnym numerze „Pomeranii” – będzie tam sporo o kolejnych kaszubskich rodach i ich dziejach.  

Andrzej Busler 

Tekst ukazał się w miesięczniku społeczno-kulturalnym "Pomerania"  4/2025

Początek Starowiejskiej - kaplica Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia Świętego Wincentego a Paulo u zbiegu Starowiejskiej i placu Kaszubskiego. Fot. Andrzej Busler

Ulica Starowiejska podczas prostowania w latach dwudziestych ubiegłego wieku. Archiwum AB

Jeśli zainteresował Cię ten artykuł to jego pierwszą część znajdziesz - tutaj. 

Książki nawiązujące do historii Gdyni znajdziesz - tutaj.