Ulice Gdyni. Starowiejska – ulica najpierwsza (część 3)

Ulice Gdyni

Starowiejska – ulica najpierwsza (część 3). Kaszubskie rody Gdyni

Po raz trzeci powracamy do dziejów najstarszej gdyńskiej ulicy – Starowiejskiej, kontynuując opowieść o historii miasta, które w 2026 roku obchodzi stulecie nadania praw miejskich. Tym razem przybliżamy przede wszystkim kaszubskie korzenie tego miejsca oraz losy rodzin, które odegrały istotną rolę w kształtowaniu się współczesnej Gdyni.

Kaszubskie rody – Skwierczowie i Grubbowie

Pozostajemy w realiach II Rzeczypospolitej. Przechadzamy się świeżo wybrukowaną i wyprostowaną ulicą Starowiejską, wzdłuż której wznosi się coraz więcej kamienic. Przyjrzyjmy się bliżej kaszubskim rodzinom, których przedstawiciele odcisnęli trwały ślad w dziejach rodzącego się nadmorskiego miasta.

Jesteśmy przy ulicy Starowiejskiej 30. Znajdujący się tutaj do dziś ceglany dom został wybudowany na przełomie XIX i XX wieku przez Franciszka Skwiercza. W 1920 roku, dzięki uprzejmości tej kaszubskiej rodziny, zamieszkał w nim Antoni Abraham – żarliwy orędownik powrotu Polski na Pomorze. W tym miejscu zmarł 23 czerwca 1923 roku.

Chociaż nieruchomość do dziś pozostaje własnością rodziny Skwierczów, powszechnie nazywana jest „domkiem Abrahama” ze względu na pobyt tego zasłużonego działacza kaszubskiego. Jej lekko ukośne usytuowanie względem głównej osi Starowiejskiej stanowi pozostałość dawnego przebiegu ulicy, który zmienił się po jej wyprostowaniu w latach dwudziestych XX wieku.

Podczas Święta Morza, 28 czerwca 1936 roku, odbył się w Gdyni Zjazd Kaszubski. Pamiątką tego wydarzenia jest znajdująca się w pobliżu domu tablica z płaskorzeźbą przedstawiającą popiersie Antoniego Abrahama i napisem:

„Na tym skrawku ziemi znojnego żywota dokonał Antoni Abraham (1869–1923). Wielkiemu Synowi Ludu Kaszubskiego, niestrudzonemu bojownikowi o polskość Kaszub i przyłączenie Pomorza do Polski – wdzięczni Kaszubi, Gdynia 28.6.1936”.

Wspominając rodzinę Skwierczów, cofnijmy się na chwilę pod adres Starowiejska 1. Niegdyś znajdował się tutaj dom z karczmą Augusta Józefa Skwiercza (1879–1949). W czasach wiejskiej Gdyni było to miejsce spotkań towarzyskich kształtujących się elit samorządowych i gospodarczych.

W 1922 roku Teatr Narodowy z Torunia wystawił w tym budynku sztukę Obrona Częstochowy. Było to pierwsze przedstawienie teatralne w dawnej Gdyni. W 1928 roku w miejscu starego ceglanego domu stanęła kamienica mieszcząca Hotel Centralny.

August Józef Skwiercz był właścicielem hotelu, kupcem, współzałożycielem Towarzystwa Kupców Samodzielnych oraz gdyńskim radnym. W 1937 roku został członkiem i współfundatorem Kaszubskiego Komitetu Budowy Koszar w Gdyni.

Z rodziną Skwierczów związany jest także adres Starowiejska 37 oraz postać Jana Skwiercza (1907–2001), który w 1926 roku otworzył zakład ślusarski u zbiegu ulic Starowiejskiej i 3 Maja. W latach 1935–1936 wybudował okazałą, pięciopiętrową kamienicę pod numerem 37.

Z czasem warsztat ślusarski przekształcił w przedstawicielstwo samochodowe Mercedesa, Opla i Buicka na Pomorze oraz Forda na całą Polskę. W narożniku przy ulicy 3 Maja Jan Skwiercz wybudował salon wystawienniczy z serwisem, recepcją i dystrybutorem paliwa.

Firma nosiła nazwę Autocentrala Bracia Skwiercz. Wspólnikiem Jana był jego brat Stefan Skwiercz (1912–1943) – jeden z najlepszych oszczepników II Rzeczypospolitej, który zginął podczas II wojny światowej w KL Bergen-Belsen.

Idąc dalej Starowiejską, docieramy pod numery 56 i 58. Znajdowało się tutaj gospodarstwo najbogatszego gdyńskiego gbura, Augustyna Grubby, który pod koniec XIX wieku wybudował dom otoczony sadem i kwietnym ogrodem. Na sąsiedniej działce jego syn Stefan Grubba wzniósł w 1931 roku okazałą kamienicę.

Augustyn Grubba (1861–1949) pochodził z Kamienia. Poślubił Annę Rozalię z domu Magrean, primo voto Skwiercz, która wniosła do małżeństwa znaczny posag. Dzięki temu jego gospodarstwo obejmowało około 100 hektarów ziemi.

Augustyn Grubba zasiadał w Radzie Gminnej, a po uzyskaniu przez Gdynię praw miejskich – w Radzie Miejskiej. Jako najstarszy wiekiem radny przewodniczył jej inauguracyjnemu posiedzeniu.

Wraz z innymi znanymi gdyńskimi Kaszubami – Janem Radtkem, pierwszym polskim wójtem Gdyni, oraz wspomnianym wcześniej Antonim Abrahamem – był współzałożycielem gdyńskiego oddziału Towarzystwa Ludowego.

Od 1927 roku w Radzie Miejskiej zasiadał również jego syn Stefan Grubba (1891–1970). Należał do Bractwa Kurkowego i był jednym z organizatorów obchodów Święta Morza w 1932 roku. Przewodniczył komitetowi odpowiedzialnemu za przebieg wizyty prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Ignacego Mościckiego. W 1937 roku został przewodniczącym Kaszubskiego Komitetu Budowy Koszar w Gdyni.

Andrzej Busler

Tekst ukazał się w miesięczniku społeczno-kulturalnym „Pomerania” nr 5/2025.

Dom rodziny Skwierczów zwany popularnie „domkiem Abrahama”. Fot. Andrzej Busler

Tablica poświęcona Antoniemu Abrahamowi na domu Skwierczów. Fot. Andrzej Busler

Kamienica, w której w okresie międzywojennym znajdował się Hotel Centralny. Fot. Andrzej Busler

Kamienica rodziny Skwierczów – Starowiejska 37. Fot. Andrzej Busler

Ulica Starowiejska w stronę gdyńskiego dworca. Fot. Andrzej Busler

Przeczytaj również pierwszą część artykułu o ulicy Starowiejskiej w Gdyni, poświęconą początkom tej historycznej ulicy.

Więcej publikacji poświęconych dziejom miasta znajdziesz w kategorii Historia Gdyni w księgarni CZEC.