Gdyńskie dzielnice Kochowo – Babie Doły (część 2)

Gdyńskie dzielnice

Kochowo – Babie Doły (część 2)

Powracamy do cyklu poświęconego historii gdyńskich dzielnic. Tym razem kontynuujemy opowieść o Babich Dołach, w okresie międzywojennym określanych nazwą Babi Dół, a jeszcze wcześniej znanych jako Kochowo.

Nazwę Babi Dół odnajdziemy m.in. w zachowanych dokumentach przedwojennego Komisariatu Rządu w Gdyni, dotyczących utworzenia Szpitala Zakaźnego wraz z ośrodkiem kwarantanny dla załóg jednostek morskich zawijających do gdyńskiego portu. Budynek szpitala ulokowano około kilometra w głąb wąwozu, a dla statków wybudowano niewielki pomost przy brzegu Zatoki Puckiej.

Babie Doły stały się jedną z dzielnic Gdyni w 1971 roku. Od wielu lat kojarzone są przede wszystkim z jednostką wojskową i osiedlem przeznaczonym dla żołnierzy oraz ich rodzin. Charakterystyczną cechą dzielnicy jest jej położenie na uboczu miasta. Znaczną część mieszkańców stanowili wojskowi i ich rodziny, a mniejszą – ludność kaszubska, związana dawniej, a częściowo również współcześnie, z rybołówstwem.

Zabudowa mieszkalna Babich Dołów skupia się w dwóch głównych częściach: na osiedlu bloków przy ulicach Dedala i Ikara oraz w kolonii domów jednorodzinnych, zwanej „Rybakami”, położonej przy ulicy Rybaków.

Lotnictwo wojskowe na Babich Dołach

Kolejne skojarzenia związane z Babimi Dołami to lotnisko wojskowe Marynarki Wojennej oraz okazały jar – Babi Dół, związany z ostatnimi godzinami bohaterskiej obrony Kępy Oksywskiej w 1939 roku. To właśnie w tym miejscu 19 września 1939 roku dowodzący obroną płk Stanisław Dąbek, nie chcąc dostać się do niemieckiej niewoli, odebrał sobie życie.

Po II wojnie światowej, w okresie zimnej wojny, rozkazem ministra obrony narodowej z 10 grudnia 1951 roku na Babich Dołach powołano 34. Pułk Lotnictwa Myśliwskiego, utworzony na bazie eskadry myśliwskiej 30. Pułku Lotnictwa Marynarki Wojennej. Jednostka otrzymała numer wojskowy 3651.

W ciągu kilku dekad działalności pułk przechodził liczne przekształcenia organizacyjne, podlegając na przemian Marynarce Wojennej oraz Dowództwu Wojsk Obrony Powietrznej Kraju. Zmieniał się sprzęt lotniczy, dowódcy i kadra jednostki. Dla mieszkańców okolicznych dzielnic Gdyni lotnisko przez wiele lat pozostawało miejscem kojarzonym z charakterystycznym hukiem silników odrzutowych samolotów myśliwskich.

W 1994 roku podjęto decyzję o reorganizacji lotnictwa Marynarki Wojennej i utworzeniu Gdyńskiej Brygady Lotnictwa MW. Jedną z konsekwencji tych zmian było rozformowanie 34. Pułku Lotnictwa Myśliwskiego. Na jego bazie w 1995 roku powstały 1. Dywizjon Lotniczy MW oraz 3. Batalion Zabezpieczenia, wchodzące w skład Brygady Lotnictwa MW. Z kolei 42. Polowe Warsztaty Lotnicze przekształcono w 42. Dywizjon Techniczny.

Wraz z pojawieniem się w 2002 roku w polskiej Marynarce Wojennej amerykańskich fregat rakietowych typu Oliver Hazard Perry – ORP „Kościuszko” i ORP „Pułaski” – do 1. Dywizjonu Lotniczego trafiły śmigłowce SH-2G Super Seasprite. W ten sposób powstał nowy rodzaj lotnictwa morskiego – lotnictwo pokładowe.

W 2003 roku 1. Dywizjon Lotniczy przekształcono w 28. Eskadrę Lotniczą MW, natomiast na bazie 3. Batalionu Zabezpieczenia powstała 43. Baza Lotnicza MW w Gdyni-Babich Dołach. Nowa jednostka przejęła również personel i wyposażenie rozwiązanego 42. Dywizjonu Technicznego.

Charakterystyczny widok na Babich Dołach – samolot TS-8 Bies. Fot. Andrzej Busler

Szkoła Podstawowa nr 28 – historia placówki

Szkoła Podstawowa nr 28, należąca do mniejszych gdyńskich placówek oświatowych, powstała w 1957 roku jako filia nieistniejącej już Szkoły Podstawowej nr 15 na pobliskim Obłużu. Początkowo mieściła się w budynku sztabu jednostki wojskowej, a po roku przeniesiono ją do baraku użytkowanego wcześniej przez Wojska Ochrony Pogranicza (WOP).

W 1961 roku placówkę przekształcono w samodzielną Szkołę Podstawową nr 28, natomiast w 1967 roku wmurowano kamień węgielny pod nowy budynek szkolny. W 1976 roku szkoła otrzymała imię Lotników Polskich, a sztandar ufundowała pobliska Jednostka Wojskowa nr 3651.

W latach dziewięćdziesiątych XX wieku i na początku nowego tysiąclecia szkołę modernizowano i remontowano. W latach 1998–1999 wzbogaciła się o kompleks sportowy, a jej budynki połączono łącznikiem, co znacznie ułatwiło codzienne funkcjonowanie placówki. W 2000 roku utworzono pierwszą klasę integracyjną.

W 2001 roku szkolnej bibliotece nadano imię pilotów Andrzeja Leśnika i Bolesława Sobani, służących w miejscowej jednostce wojskowej. Obaj zginęli 5 czerwca 1981 roku podczas wykonywania lotu szkoleniowego, kiedy ich samolot rozbił się na pasie lotniska.

W czasie powstania niniejszego artykułu placówka funkcjonowała jako Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 6 w Gdyni, skupiający Szkołę Podstawową nr 28 oraz Przedszkole nr 30.

Pamiątkowy obelisk – „Tym, co serce i młodość poświęcili Lotnictwu i Ojczyźnie, służąc na Lotnisku Oksywie-Babie Doły”. Fot. Andrzej Busler

Fot. Andrzej Busler

Fot. Andrzej Busler

Fot. Andrzej Busler

Kościół Matki Boskiej Licheńskiej i św. Jerzego

Parafia została erygowana w 1989 roku przez biskupa Mariana Przykuckiego i początkowo otrzymała za patrona św. Jerzego. Wybór ten wiązał się z wojskowym charakterem dzielnicy i tradycją patronatu św. Jerzego nad żołnierzami.

W 1992 roku, po intronizacji obrazu Matki Boskiej Licheńskiej Bolesnej Królowej Polski, przekazanego w darze przez ks. Eugeniusza Makulskiego z Lichenia, parafia zyskała drugą patronkę – Matkę Boską Licheńską – i stała się miejscem sanktuaryjnym.

Parafia należy do dekanatu Oksywie. Jej pierwszym proboszczem był ks. Edmund Skierka, pełniący tę funkcję w latach 1989–2009. Jego następcą został ks. Kordian Gulczyński.

Torpedownia i charakterystyczne miejsca Babich Dołów

Wjeżdżając do głównej części dzielnicy, w okolice końcowego przystanku autobusowego, dostrzeżemy dawny samolot wojskowy TS-8 Bies. Jest on jednym z najbardziej charakterystycznych symboli lotniczej przeszłości i teraźniejszości Babich Dołów.

Przemieszczając się w stronę plaży, w sezonie letnim natrafimy na kąpielisko Gdynia – Babie Doły, którego strzeżony odcinek liczył 100 metrów. W pobliżu można również zobaczyć charakterystyczne łodzie rybackie z oznaczeniami OBŁ, przypominające o dawnych tradycjach rybackich tej części Gdyni.

Najbardziej rozpoznawalnym obiektem nadmorskiej części Babich Dołów pozostają ruiny torpedowni z okresu II wojny światowej. Obiekt wchodził w skład niemieckiego systemu badań i prób broni torpedowej, związanego z działalnością Kriegsmarine i Luftwaffe. System obejmował dwa charakterystyczne obiekty: torpedownię na Oksywiu (Torpedo Versuchsanstalt Oxhöft) oraz torpedownię na Babich Dołach (Torpedowaffenplatz Gotenhafen-Hexengrund).

Podczas wojny prowadzono tutaj próby torped, odpalając je w kierunku rejonu Juraty i Jastarni. Po zakończeniu II wojny światowej torpedownia na Babich Dołach stopniowo niszczała, stając się z czasem jedną z najbardziej charakterystycznych ruin wojskowych na polskim wybrzeżu. Jej pozostałości do dziś stanowią rozpoznawalny element krajobrazu Zatoki Puckiej.

Plaża na Babich Dołach wraz z ruinami torpedowni wielokrotnie stawała się również planem filmowym. Jednym z najbardziej znanych przykładów jest odcinek serialu Czterej pancerni i pies zatytułowany Brzeg morza, realizowany w 1966 roku. Ciekawostką pozostaje fakt, że w scenach tych wystąpiło wielu żołnierzy z pobliskiej jednostki wojskowej.

W kolejnych dekadach okolice torpedowni pojawiały się także w produkcjach filmowych i telewizyjnych, m.in. w filmach Superwizja (1990) i Miasto z morza (2009), a także w serialach 1983 Netfliksa oraz Kryminalni, emitowanym w latach 2004–2008.

Ruiny torpedowni są obecnie miejscem licznego występowania ptaków, które można obserwować z pobliskiego brzegu. Ten niezwykły obiekt łączy więc historię wojskowości z przyrodniczym krajobrazem nadmorskiej dzielnicy.

Charakterystyczne ulice – Dedala i Ikara – związane z lotniczą przeszłością i teraźniejszością Babich Dołów. Fot. Andrzej Busler

Lotnisko Gdynia-Kosakowo i Open’er Festival

Babie Doły bywają błędnie utożsamiane z administracyjną lokalizacją lotniska wojskowego. W rzeczywistości lotnisko, funkcjonujące przez lata pod nazwą Gdynia-Babie Doły, znajduje się na terenie sąsiedniej gminy Kosakowo. Jego działalność jest jednak ściśle powiązana z jednostką wojskową zlokalizowaną w gdyńskiej dzielnicy Babie Doły.

W 2006 roku rozpoczęto działania zmierzające do wykorzystania lotniska wojskowego również na potrzeby cywilne. W sierpniu 2007 roku samorządy Gdyni i Kosakowa powołały spółkę Port Lotniczy Gdynia-Kosakowo, której zadaniem było uruchomienie portu cywilnego do 2011 roku. Zamierzenia tego nie udało się zrealizować w zakładanym terminie.

Od 2006 roku teren lotniska stał się również miejscem organizacji Open’er Festival, jednego z największych festiwali muzycznych w Polsce. Wydarzenie, odbywające się tradycyjnie na początku lipca, przyciągało tysiące miłośników muzyki z kraju i zagranicy. Na festiwalowych scenach występowały liczne gwiazdy światowego formatu.

Babie Doły pozostają najbardziej wysuniętą na północ dzielnicą Gdyni i jedną z najmniej zaludnionych części Miasta z Morza i Marzeń. Ich wyjątkowy charakter tworzą zarówno wojskowa historia, jak i kaszubskie tradycje rybackie, nadmorskie położenie oraz liczne pamiątki przeszłości.

Andrzej Busler

Tekst ukazał się w miesięczniku społeczno-kulturalnym „Pomerania”, nr 11/2024.

Fot. Andrzej Busler

Poznaj również książki o historii Gdyni dostępne w księgarni CZEC – publikacje poświęcone dziejom miasta, jego dzielnicom i mieszkańcom.