Muzeum Stutthof w Sztutowie. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1939-1945)

Dorośli odbierają wydarzenia inaczej. Wspomnienia młodocianych więźniów Stutthofu

Przejdź do sekcji Opinie

Przejdź do pełnego opisu

39,99 zł

Ilość

szt.

Dostępność:

średnia ilość

Dostawa

od 0,00 zł - ODBIÓR OSOBISTY

Czas wysyłki: 1 dzień

Opis

Dorośli odbierają wydarzenia inaczej. Wspomnienia młodocianych więźniów Stutthofu

Książka Dorośli odbierają wydarzenia inaczej. Wspomnienia młodocianych więźniów Stutthofu poświęcona jest pamięci wszystkich nieletnich więźniów, którzy trafili do obozu Stutthof w latach 1939-1945. To pierwsza publikacja, która zawiera wybrane relacje młodocianych więźniów kilku narodowości, którzy przeżyli pobyt w KL Stutthof. Przedstawia różne aspekty ich lagrowego życia począwszy od przybycia do obozu, po warunki panujące w obozie, aż po moment trudnej ewakuacji i wyzwolenia. Obraz obozowych przeżyć jaki wyłania się z ich wspomnień, trwale naznaczony był piętnem dramatu, który przeżyli w miejscu, gdzie nie powinni się znaleźć jako dzieci i nieletni. Czytelnik musi mieć świadomość, że to, czego doświadczyli niełatwo jest przekazać: „Tego się nie da opowiedzieć słowami” to refleksja wyrażona przez jednego z bohaterów książki.

Fragment książki:

Wstęp

Wspomnienia młodocianych więźniów Stutthofu są pierwszą książką zawierającą wybrane relacje prawie czterdziestu nieletnich więźniów, którzy przeżyli pobyt w niemieckim obozie koncentracyjnym Stutthof. Ich narracja nie tworzy kroniki historii obozu, lecz jest opisem ich doświadczeń i przeżyć wpisanych w realia obozowego życia. W książce znalazły się wspomnienia więźniów kilku narodowości wywodzących się z różnych środowisk, którzy trafiali do obozu Stutthof przez prawie pięć lat jego funkcjonowania. Obraz obozowych przeżyć, jaki wyłonił się z pamięci młodocianych wiele lat po wojnie, był zmieniony upływem czasu, ale mimo to trwale naznaczony piętnem dramatu, który przeżyli w miejscu, gdzie nie powinni się znaleźć jako dzieci i nieletni.

Relacje, które zaprezentowano w książce, pochodzą z Archiwum Muzeum Stutthof. Powstały na przestrzeni kilkudziesięciu lat po wojnie. Pierwsze pojawiły się w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku w formie pisanej. Ostatnie zostały utrwalone w formie nagrań wideo w ramach realizowanego w latach 2008–2012 muzealnego projektu „Ostatni świadkowie”.

Niełatwym zadaniem redaktorskim było dokonanie transkrypcji części wspomnień i przełożenie ich z języka mówionego, nacechowanego typowym dla tej formy przekazu prostym słownictwem i powtórzeniami, na język pisany przy jednoczesnym zachowaniu potoczności wypowiedzi i stylu mówiącego.

Układ poszczególnych rozdziałów książki ma pokazać różne aspekty lagrowego życia, począwszy od przybycia do obozu, po warunki panujące w obozie, takie jak nieustanny głód, panujący terror, towarzysząca temu ciężka praca aż po moment trudnej ewakuacji i wyzwolenia. Dla stworzenia całościowego wizerunku zaprezentowane zostały osobno sylwetki bohaterów wspomnień. Obozową narrację poprzedzają alfabetycznie ułożone biografie mówiących. To opis ich dzieciństwa do momentu aresztowania oraz czas po wojnie.

Młodociani więźniowie w obozie Stutthof

Obóz Stutthof rozpoczął działalność 2 września 1939 r. Narodowosocjalistyczne władze Wolnego Miasta Gdańska [dalej: WMG] przeznaczyły go dla Polaków i Żydów mieszkających na terenie WMG i Pomorza Gdańskiego.

1 września 1939 r. po napaści Niemiec na Polskę i przyłączeniu WMG do Trzeciej Rzeszy oraz po zajęciu przez oddziały Wehrmachtu, SA, SS i Policji Krajowej budynków polskich urzędów i instytucji w WMG przeprowadzono masowe aresztowania osób, których nazwiska znalazły się na wcześniej przygotowanych przez Gestapo listach proskrypcyjnych. Byli to m.in. pracownicy Poczty Polskiej, Polskich Kolei Państwowych, Rady Portu i Dróg Wodnych, Ekspozytury Urzędu Ceł, polscy lekarze, nauczyciele, księża, działacze polskich organizacji w WMG, gdańscy Żydzi. Po wyselekcjonowaniu grupy około 150 osób, 2 września przywieziono ich do miejsca wcześniej przygotowanego pod obóz Stutthof.

W drugiej połowie września 1939 r. w obozie Stutthof przebywało około 400 więźniów. Do maja 1940 r. jego powierzchnia objęła obszar około 4 ha. Powstała na niej infrastruktura tzw. Starego Obozu.

W październiku 1941 r. Stutthof uzyskał nową dodatkową funkcję obozu pracy wychowawczej. Od tego czasu pełnił represyjną rolę wobec robotników przymusowych różnej narodowości, zatrudnionych w rolnictwie i przemyśle. Liczbę więźniów, którzy znaleźli się w obozie na tzw. wychowanie, można oszacować na około 10 tys.

Do 1942 r. Stutthof miał charakter obozu lokalnego. Po wizycie Reichsführera SS Heinricha Himmlera w listopadzie 1941 r. uzyskał rangę obozu koncentracyjnego /Konzentrationslager Stutthof — KL Stutthof/ i włączony został w ogólnoniemiecką politykę eksterminacyjną wobec narodów europejskich i Polaków, którzy pochodzili z innych regionów okupowanego kraju. Z zachowanej dokumentacji wynika, że w 1942 r. osadzono w obozie 5334 więźniów, m.in. Polaków, obywateli Związku Radzieckiego, Francuzów, Niemców.

Budynek komendantury obozu, stan z ok. 1941 r.
/Archiwum Muzeum Stutthof/

Baraki na terenie Starego Obozu, stan z ok. 1941 r.
/Archiwum Muzeum Stutthof/

W roku 1943 nastąpiła dalsza rozbudowa KL Stutthof. Powstał kompleks nowych obiektów obozowych, który obejmował: baraki tzw. Nowego Obozu, koszary dla załogi wartowniczej, komorę gazową, hale fabryczne, budynki tzw. Germanenlager.

„Brama śmierci” — wejście na teren Starego Obozu, stan z ok. 1941 r.
/Archiwum Muzeum Stutthof/

Baraki na terenie Nowego Obozu, stan po wyzwoleniu
/Archiwum Muzeum Stutthof/

W drugiej połowie 1944 r. obóz koncentracyjny Stutthof został włączony w realizację akcji Endlösung der Judenfrage — ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej. Między czerwcem a październikiem tego roku do ewidencji obozowej wpisano nazwiska prawie 50 tys. Żydów — obywateli prawie wszystkich państw europejskich.

Wraz z napływem dużej liczby więźniów żydowskich teren obozu został powiększony o nowe baraki, które wybudowano w sąsiedztwie Nowego Obozu, tworząc tzw. Obóz Żydowski /Judenlager/. Kompleks obiektów obozowych poszerzony został w lipcu 1944 r. o zabudowania tzw. Obozu Specjalnego /Sonderlager/. W grudniu 1944 r. obóz zajmował 120 ha. Dalsze plany jego rozbudowy nie doczekały się realizacji wobec przygotowań planów ewakuacji podjętych jesienią 1944 r.

W listopadzie 1944 r. stan osobowy obozu Stutthof wynosił 57 056 osób. W drugiej połowie roku utworzono około 30 jego podobozów — filii. Rozmieszczone były na obszarze od Polic koło Szczecina na zachodzie, po Bydgoszcz i Toruń na południu oraz Królewiec na wschodzie. Wysłano tam do pracy około 30 tys. więźniów.

Z powodu zbliżania się frontu wschodniego podjęto decyzję o ewakuacji obozu Stutthof i jego podobozów. Przeprowadzono ją w styczniu i kwietniu 1945 r. Było to najtragiczniejsze wydarzenie w jego historii nazwane przez samych więźniów „Marszem Śmierci” oraz „Rejsem Śmierci”. 9 maja 1945 roku obóz Stutthof został oswobodzony przez oddziały Armii Czerwonej — 48. Armii 3. Frontu Białoruskiego.

Przez okres istnienia obozu Stutthof od 1939 do 1945 r. uwięziono w nim około 110 tys. osób, obywateli 28 państw. Wśród nich najliczniejszą grupę narodowościową stanowili Żydzi. Największą natomiast grupą państwową byli Polacy, obywatele Związku Radzieckiego oraz Niemcy. Około 65 tys. więźniów zginęło w obozie na skutek chorób, ciężkiej pracy, fizycznego maltretowania i niedożywienia oraz w trakcie ewakuacji.

Obóz Stutthof, podobnie jak inne niemieckie obozy koncentracyjne, więzienia czy obozy przesiedleńcze, był miejscem uwięzienia i eksterminacji więźniów nieletnich.

Pierwsi młodociani więźniowie pojawili się w Stutthofie już we wrześniu 1939 r. Byli to polscy chłopcy w wieku 14–17 lat, schwytani w czasie aresztowań Polaków w ramach Akcji Tannenberga /Unternehmen Tannenberg/ i Akcji Inteligencja /Intelligenzaktion/ prowadzonych w ciągu kolejnych tygodni po wybuchu wojny.

W czerwcu 1940 r. gdańskie Gestapo skierowało do obozu pierwsze kobiety. Dało to początek obozowi kobiecemu i pojawieniu się w nim młodocianych dziewcząt. Do końca 1940 r. w ewidencji ujęto 10 336 więźniów, wśród których było 24 chłopców i 3 dziewczęta. W 1941 r. w obozie Stutthof pojawiło się 75 więźniów małoletnich, w roku 1942 — 587, a w 1943 — 479. Rok 1944 był szczególny w historii obozu z powodu napływu bardzo dużej liczby młodocianych, zwłaszcza młodocianych Żydów. Tego roku zarejestrowano w obozie 2112 dziewcząt i 1541 chłopców.

Na podstawie częściowo zachowanej dokumentacji źródłowej można potwierdzić pobyt w obozie Stutthof 4892 dzieci i więźniów małoletnich. Ze 110 tys. osadzonych w KL Stutthof więźniowie młodociani stanowili 4,45%. Najmłodsi więźniowie urodzili się w obozie.