Gdyńskie ulice - 10 Lutego

Gdyńskie ulice

10 Lutego

Kontynuując cykl poświęcony gdyńskim ulicom, tym razem przenosimy się na jedną z najbardziej reprezentacyjnych ulic centrum miasta z morza i marzeń. Powędrujemy ulicą 10 Lutego, której historia doskonale pokazuje, jak na przestrzeni ostatniego stulecia Gdynia przeobraziła się z wsi gbursko-rybackiej i miejscowości letniskowej w nowoczesne miasto.

Od ulicy Kuracyjnej do 10 Lutego

Nazwa ulicy 10 Lutego upamiętnia zaślubiny Polski z morzem, które odbyły się w 1920 roku. Wcześniej nosiła ona nazwę Kuracyjnej. Skąd takie określenie? Zanim Gdynia stała się miastem, rozwijała się jako miejscowość letniskowa i miała ambicje przekształcenia się w nadmorski kurort.

Jeszcze w czasach zaboru pruskiego, w 1904 roku, zawiązano spółkę Ostseebad-Genossenschaft Gdingen (Gdyńskie Towarzystwo Kąpieli Bałtyckich), której celem było rozwijanie funkcji wypoczynkowych miejscowości. Jednym z najważniejszych przedsięwzięć stała się budowa Kurhausu, czyli Domu Kuracyjnego, usytuowanego w pobliżu morza.

Spółka wykupiła działkę o powierzchni 2,5 ha, a wzniesiony na niej Dom Kuracyjny dysponował 24 pokojami gościnnymi, tarasem oraz 50-metrowym molem.

Początkowo do tego miejsca prowadziła ulica Wiejska, późniejsza Starowiejska. W tamtym okresie miała ona kręty przebieg, charakterystyczny dla dawnej, wiejskiej zabudowy Gdyni. Wraz z rozwojem letniska konieczne stało się wytyczenie nowej drogi łączącej stację kolejową z morzem i Domem Kuracyjnym.

Prace zakończono w 1908 roku. Nowa droga otrzymała nazwę Kurhausstraße, czyli ulica Kuracyjna. Nie przypominała jeszcze późniejszej wielkomiejskiej arterii. Była to piaszczysta, utwardzona droga o całkowitej szerokości 13 metrów, z jezdnią liczącą 5,5 metra, chodnikami o szerokości około 2 metrów i podwójnymi rzędami drzew.

Gdynia jako nadmorskie letnisko

Wzdłuż nowej ulicy zaczęły powstawać kolejne budynki przeznaczone dla letników. W 1910 roku wzniesiono piętrowy dom Ericha Kohnkego, który niebawem odkupił Johann Plichta. Budynek znajdował się w rejonie dzisiejszego skrzyżowania ulic 10 Lutego i Świętojańskiej, w pobliżu późniejszego Infoboxu.

Plichta prowadził w tym miejscu restaurację i kawiarnię „Pod Wieńcem”. Z rodziną Plichtów wiąże się również pobyt Stefana Żeromskiego w Gdyni. Na początku lat 20. XX wieku pisarz pracował tutaj nad utworem Wiatr od morza.

Dom Jana Radtkego i dawne wille

Po przeciwnej stronie ulicy, w latach 1910–1912, późniejszy wójt Gdyni Jan Radtke wybudował charakterystyczny dom w stylu szwajcarskim, przeznaczony między innymi dla letników.

Budynek ten do dziś przypomina o czasach, gdy Gdynia rozwijała się jako nadmorska miejscowość wypoczynkowa. Wzdłuż dawnej Kuracyjnej powstawały również inne obiekty związane z letniskowym charakterem miejscowości, w tym wille „Elle” i „Luiza”.

O popularności gdyńskiego letniska świadczy przywoływane w ówczesnej prasie powiedzenie: „Sopot to kuracja dla baronów finansowych, a Gdynia – to dla wszystkich”.

Dom wójta Jana Radtkego w stylu szwajcarskim. Fot. Andrzej Busler.

Dom wójta Radtkego przypominający o letniskowej przeszłości Gdyni. Fot. Andrzej Busler.

Ulica 10 Lutego w międzywojennej Gdyni

Największy rozkwit ulicy miał jednak dopiero nastąpić. Po powrocie Polski na Pomorze w 1920 roku Gdynia zaczęła przeobrażać się z miejscowości letniskowej w dynamicznie rozwijające się miasto portowe.

Wzdłuż ulicy 10 Lutego powstało wiele okazałych budynków, które zachowały się do dziś. Jednym z nich był gmach Szkoły Powszechnej nr 1 przy ulicy 10 Lutego 26, w którym obecnie mieści się Centrum Usług dla Przedszkoli i Szkół.

Innym charakterystycznym obiektem jest dawny hotel Józefa Pętkowskiego przy ulicy 10 Lutego 20/22, utrzymany w stosunkowo rzadkim w Gdyni stylu neobarokowym. W późniejszych latach budynek pełnił funkcję przychodni lekarskiej, a obecnie mieści się w nim Prokuratura Rejonowa w Gdyni.

Dawny hotel Józefa Pętkowskiego, obecnie siedziba Prokuratury Rejonowej w Gdyni. Fot. Andrzej Busler.

Dawny gmach Szkoły Powszechnej nr 1, obecnie Centrum Usług dla Przedszkoli i Szkół. Fot. Andrzej Busler.

Modernistyczne perły ulicy 10 Lutego

Wśród najbardziej charakterystycznych budynków ulicy znajduje się dawny Bank Polski, którego architektura łączy elementy klasycyzmu akademickiego i neorenesansu.

Jedną z najważniejszych realizacji gdyńskiego modernizmu jest również gmach dawnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wzniesiony w latach 1935–1936. W budynku funkcjonowała reprezentacyjna kawiarnia „Bałtyk”. Po II wojnie światowej mieściła się tutaj siedziba Polskich Linii Oceanicznych, a obecnie obiekt wykorzystywany jest przez Urząd Miasta Gdyni.

Naprzeciwko znajduje się słynny „Bankowiec”, czyli Dom Mieszkalny Funduszu Emerytalnego Pracowników Banku Gospodarstwa Krajowego. Choć jego adres przypisany jest do ulicy 3 Maja, znaczna część budynku usytuowana jest wzdłuż 10 Lutego.

„Bankowiec” był największym pod względem kubatury budynkiem mieszkalnym międzywojennej Gdyni i należał do najnowocześniejszych apartamentowców II Rzeczypospolitej. W jego podziemiach działa Mini Muzeum utworzone przez mieszkańców budynku, którego kustoszem jest Maria Piradoff-Link.

Słynny gdyński „Bankowiec” – po prawej stronie. Fot. Andrzej Busler.

Dawny Bank Polski oczekujący na nowe zagospodarowanie. Fot. Andrzej Busler.

Wejście do dawnego Banku Polskiego. Fot. Andrzej Busler.

Budynek dawnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po wojnie siedziba Polskich Linii Oceanicznych, a obecnie obiekt Urzędu Miasta Gdyni. Fot. Andrzej Busler.

Charakterystyczny modernistyczny budynek dawnej siedziby PLO. Fot. Andrzej Busler.

Wśród pozostałych obiektów warto wymienić gmach Urzędu Pocztowo-Telegraficznego przy ulicy 10 Lutego 10. Budynek zachował swoją pierwotną funkcję i do dziś mieści się w nim Poczta Główna w Gdyni.

Po sąsiedzku znajduje się dawny Bank Gospodarstwa Krajowego, obecnie siedziba Banku Pekao, przy ulicy 10 Lutego 8.

Po drugiej stronie ulicy stoi kamienica Bolesława i Genowefy Orłowskich przy ulicy 10 Lutego 5, reprezentująca tak zwany nurt luksusowy gdyńskiej architektury. Budynek zasłynął również dzięki popularnemu zakładowi fryzjerskiemu i kosmetycznemu „Rococo”, który funkcjonował tutaj przez wiele dziesięcioleci.

Kamienica „Admirał”. Fot. Andrzej Busler.

Gmach dawnego Urzędu Pocztowo-Telegraficznego, obecnie Poczta Główna w Gdyni. Fot. Andrzej Busler.

Dawna siedziba Banku Gospodarstwa Krajowego. Fot. Andrzej Busler.

Kamienica rodziny Bradtke z charakterystycznymi inicjałami właścicieli i datą powstania w górnej części budynku. Fot. Andrzej Busler.

Kamienica Bolesława i Genowefy Orłowskich, znana z popularnego zakładu fryzjerskiego i kosmetycznego „Rococo”. Fot. Andrzej Busler.

II wojna światowa i lata powojenne

Podczas II wojny światowej niemiecki okupant zmienił nazwę ulicy 10 Lutego na Hermann-Göring-Straße. Po zakończeniu wojny przywrócono nazwę upamiętniającą zaślubiny Polski z morzem, choć nie obyło się bez prób jej ponownej zmiany.

W 1946 roku grupa gdyńskich radnych proponowała przemianowanie ulicy 10 Lutego na aleję Zwycięstwa. Ostatecznie nazwę tę otrzymała dawna Szosa Gdańska.

Lata PRL-u nie przyniosły przy ulicy 10 Lutego równie spektakularnych inwestycji jak okres międzywojenny. Pojawiły się jednak nowe obiekty, które na trwałe wpisały się w krajobraz tej części Gdyni.

W 1946 roku Zarząd Miejski wydzierżawił działkę u zbiegu ulic 10 Lutego i Władysława IV pod budowę prowizorycznych, parterowych pawilonów handlowych. Miały one funkcjonować przez zaledwie trzy do pięciu lat, lecz pozostały aż do 1998 roku. Dopiero wówczas w tym miejscu powstało Centrum Handlowe „Batory”.

Dom Rzemiosła i powojenne inwestycje

Jedną z ważniejszych powojennych inwestycji była budowa Domu Rzemiosła u zbiegu ulic 10 Lutego i 3 Maja, pod numerem 33. Prace rozpoczęto w latach 50. XX wieku, a zakończono w 1963 roku.

W budynku powstała duża sala widowiskowa, z której korzystał Teatr Ziemi Gdańskiej, a później Teatr Dramatyczny i Teatr Miejski.

Obiekt pozostaje siedzibą gdyńskiego Cechu Rzemiosła i Przedsiębiorczości. Pełni również funkcje biurowe, a jego sala nadal wykorzystywana jest do organizacji wydarzeń kulturalnych.

Budynek Cechu Rzemiosła w Gdyni. Fot. Andrzej Busler.

Współczesna zabudowa i niedokończone pierzeje

W ostatnich dziesięcioleciach przy ulicy 10 Lutego zrealizowano kilka znaczących inwestycji. W 2004 roku powstało Centrum Kwiatkowskiego, a w sąsiedztwie dawnego Banku Polskiego wybudowano apartamentowiec firmy Moderna.

Realizacja tej drugiej inwestycji przyczyniła się również do częściowego przywrócenia dawnego blasku zabytkowemu budynkowi Banku Polskiego. Jego dalsze zagospodarowanie pozostaje istotnym zagadnieniem dla tej części Śródmieścia.

Ulica 10 Lutego jest pod względem architektonicznym wciąż dziełem niedokończonym. Jednym z najbardziej widocznych przykładów jest niezamknięta pierzeja w rejonie skrzyżowania z ulicą Świętojańską. Miejsce to od lat pozostaje przedmiotem planów inwestycyjnych.

Innym interesującym przykładem jest przedwojenna kamienica przy skrzyżowaniu ulic 10 Lutego i Antoniego Abrahama. Z planowanych pięciu kondygnacji powstały zaledwie dwie.

W budynku mieściła się przed wojną popularna kawiarnia „Europa”, a w późniejszych latach lokale „San Francisco” oraz „Renaissance”, w którym organizowano dancingi.

Centrum Kwiatkowskiego, powstałe w 2004 roku. Fot. Andrzej Busler.

Dawne sklepy, kawiarnie i miejsca spotkań

Spacerując ulicą 10 Lutego, trudno nie przywołać wspomnień o dawnych sklepach, restauracjach i lokalach usługowych, które przez dziesięciolecia tworzyły codzienny krajobraz tej części Gdyni.

W pamięci mieszkańców pozostały między innymi sklepy rybne i bar „Aloza”, lodziarnie „Danusia” i „Puchatek”, kawiarnia „Karliczek”, restauracja „Ameryka”, a także Bank Komunalny, którego miejsce zajęła później Nordea.

Niektóre miejsca przetrwały zmieniające się czasy. Należą do nich cukiernia i kawiarnia „Delicje”, zakład zegarmistrzowski „Ogrodowicz i Syn” czy pracownia srebra i bursztynu Andrzeja Ozimkowskiego.

To właśnie historia tych miejsc, ich właścicieli i klientów sprawia, że ulica 10 Lutego jest czymś więcej niż tylko ciągiem zabytkowych budynków. Pozostaje ważną częścią pamięci o dawnej i współczesnej Gdyni.

Słynna gdyńska cukiernia i kawiarnia „Delicje”. Fot. Andrzej Busler.

Znany gdyński zakład zegarmistrzowski „Ogrodowicz i Syn”. Fot. Andrzej Busler.

Ulica 10 Lutego w Gdyni. Fot. Andrzej Busler.

Andrzej Busler

Poznaj historię gdyńskich ulic

Więcej artykułów poświęconych historii Gdyni i jej ulic znajdziesz na naszym blogu:

Starowiejska – ulica najpierwsza (część 1)

Starowiejska – ulica najpierwsza (część 2)

Starowiejska – ulica najpierwsza (część 3)

Starowiejska – ulica najpierwsza (część 4)

Władysława IV

Salon Miasta – Świętojańska (część 1)

Salon Miasta – Świętojańska (część 2)

Książki i publikacje poświęcone dziejom miasta znajdziesz w kategorii Historia Gdyni w księgarni regionalnej CZEC.

Tekst ukazał się pierwotnie w miesięczniku społeczno-kulturalnym „Pomerania”, nr 11/2025.