Gdyńskie ulice
Najdłuższa ze wszystkich – ulica Morska (część 1)
Kontynuujemy cykl przygotowany na 100-lecie Gdyni, poświęcony historii ulic tego miasta. Tym razem udajemy się poza Śródmieście, najdłuższą gdyńską ulicą – Morską – od Działek Leśnych w stronę Grabówka, Leszczynek, Chyloni i Cisowej, aż do granicy z Rumią. Jej łączna długość wynosi blisko 8,5 km. Jest przedłużeniem ulicy Śląskiej, a w sąsiedniej Rumi jej kontynuację stanowi ulica Jana III Sobieskiego.
To niezwykle ważna arteria komunikacyjna. Zanim powstał Węzeł Wielki Kack, łączący Gdynię z Trasą Kaszubską, ulica Morska była główną drogą prowadzącą w stronę Pomorza Środkowego i Zachodniego oraz przejść granicznych z Niemcami.
Ulica Morska w Gdyni – historia i dawne nazwy
Na przestrzeni dziesięcioleci nazwa ulicy zmieniała się kilkakrotnie. Nazwa „Morska” pojawiła się w okresie międzywojennym wraz z powstaniem Państwowej Szkoły Morskiej w Gdyni. W czasie okupacji niemieckiej ulicę przemianowano na Albert Forster Strasse.
W 1946 roku, w związku z obchodami 1 maja, nadano jej nazwę Czerwonych Kosynierów. W 1991 roku, po reformie samorządowej, decyzją Rady Miasta Gdyni przywrócono przedwojenną nazwę – Morska – która obowiązuje do dziś.
Do 1930 roku ulica stanowiła część Szosy Gdańskiej – historycznego i niezwykle ważnego szlaku komunikacyjnego. Zmiana jej nazwy wiązała się z istotnym wydarzeniem w dziejach miasta: oddaniem do użytku zespołu gmachów Państwowej Szkoły Morskiej, której początki sięgały Tczewa.
Państwowa Szkoła Morska – początki Uniwersytetu Morskiego
Zespół budynków Państwowej Szkoły Morskiej został zaprojektowany przez architekta i inżyniera Wacława Tomaszewskiego, absolwenta Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu oraz uczelni w Monachium, autora kilku okazałych projektów gdyńskich budynków.
W czasie okupacji niemieckiej w gmachach szkoły urządzono koszary dla niemieckiego wojska oraz szkołę Kriegsmarine, natomiast w 1945 roku funkcjonował tutaj niemiecki szpital wojskowy. W wyniku działań wojennych zespół budynków został częściowo zniszczony.
W pierwszych latach powojennych odbudowano go i przeznaczono początkowo na potrzeby Państwowej Szkoły Rybołówstwa Morskiego, a w późniejszym okresie Wyższej Szkoły Morskiej. Na przestrzeni dziesięcioleci uczelnia wykształciła tysiące absolwentów, którzy zasilili kadry polskiej floty handlowej.
Warto zauważyć, że w okresie międzywojennym nie udało się zrealizować całego projektu Wacława Tomaszewskiego. Odbudowa i dalsza rozbudowa zespołu nastąpiły dopiero po II wojnie światowej. Co znamienne, mimo że inwestycję realizowano w dwóch różnych okresach, cały zespół zachował spójną formę klasycyzmu modernistycznego, charakterystycznego dla reprezentacyjnych budynków użyteczności publicznej.
Dziś pod adresem Morska 83 mieści się Uniwersytet Morski w Gdyni. Uczelnia kształci studentów na wielu kierunkach, obecnie nie tylko bezpośrednio związanych z morzem. Jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych instytucji miasta, silnie kojarzoną z jego morskim charakterem.
W ostatnich latach przeprowadzono tutaj wiele inwestycji i projektów modernizacyjnych. Kolejne przedsięwzięcia służą dalszemu unowocześnianiu uczelni oraz rozwojowi jej infrastruktury.
W okresie międzywojennym ulica Morska była drogą jednojezdniową. Najbardziej intensywna zabudowa rozwijała się na wysokości Grabówka, gdzie powstawały kolejne obiekty związane z edukacją i gospodarką morską.
Instytut Handlu Morskiego i Techniki Portowej przy Morskiej 79
W sąsiedztwie Państwowej Szkoły Morskiej w 1929 roku powstała Szkoła Handlu Morskiego i Techniki Portowej, przemianowana dwa lata później na Instytut Handlu Morskiego i Techniki Portowej.
Przed 1939 rokiem była to jedyna w Polsce wyższa szkoła ekonomiczna zawodowa przygotowująca przyszłe kadry morskie w dziedzinach spedycji, handlu morskiego, maklerstwa oraz ubezpieczeń morskich.
Kamień węgielny pod budynek szkoły wmurował ówczesny prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Ignacy Mościcki. To doniosłe wydarzenie potwierdza, jak wielką wagę przywiązywano w okresie międzywojennym do rozwoju szkolnictwa oraz gospodarki związanej z morzem.
Przy tworzeniu uczelni wzorowano się na renomowanych europejskich placówkach edukacyjnych w Trieście i Antwerpii. Po czterech latach funkcjonowania Instytut zlikwidowano z powodu problemów finansowych. W jego miejsce powstały Gimnazjum Kupieckie i Liceum Handlowe.
W latach powojennych w budynku funkcjonował Zespół Szkół Mechanicznych, a obecnie pod adresem Morska 79 mieści się Centrum Kształcenia Ustawicznego nr 1.
Szkolnictwo zawodowe przy ulicy Morskiej 77
W sąsiedztwie wspomnianej placówki edukacyjnej znajdują się kolejne zabudowania związane z historią gdyńskiego szkolnictwa zawodowego. Ich dzieje sięgają 1934 roku, kiedy utworzono dwuletnią Żeńską Szkołę Przysposobienia Zawodowego.
Początkowo siedziba szkoły mieściła się w sąsiednim budynku przy ulicy Morskiej 79. W 1936 roku placówkę przeniesiono do nowoczesnego gmachu przy Morskiej 77, w którym znajdowała się również bursa.
Kolejne lata przyniosły dalszą reorganizację szkolnictwa. Powstały dwuletnie Liceum Gospodarcze, Żeńskie Gimnazjum Krawieckie oraz Żeńska Szkoła Przysposobienia Krawiecko-Bieliźniarskiego.
W tym okresie organizowano również kursy dla stewardes i stewardów, wychodząc naprzeciw rosnącemu zapotrzebowaniu na wykwalifikowane kadry, między innymi na polskich transatlantykach. Stanowią one niezwykle interesujący rozdział historii polskiej floty handlowej.
W czasie II wojny światowej w budynku funkcjonował niemiecki szpital wojskowy. Po wojnie działalność rozpoczęło tutaj kilka placówek edukacyjnych, których profile nawiązywały do przedwojennej tradycji szkolnictwa zawodowego. Budynek podzielono na dwa niezależne skrzydła.
Szczegółowe omówienie historii wszystkich działających tutaj szkół wymagałoby osobnego, obszernego artykułu. Warto jednak wspomnieć, że tropy te prowadzą również do sąsiedniego Sopotu, gdzie do 1964 roku mieściła się siedziba Technikum Hotelarskiego.
Do najbardziej znanych i najdłużej funkcjonujących placówek przy Morskiej 77 należały Zespół Szkół Hotelarsko-Gastronomicznych oraz Zespół Szkół Odzieżowych, przemianowany w 2003 roku na Zespół Szkół Usługowych.
Obecnie pod adresem Morska 77 funkcjonuje jedna szkoła użytkująca cały budynek – Zespół Szkół Hotelarsko-Gastronomicznych.
Przekształcenia i połączenia placówek edukacyjnych kształcących w różnych branżach odzwierciedlają przemiany rynku pracy oraz zmieniające się zapotrzebowanie na pracowników określonych specjalności.
Andrzej Busler
Siedziba Uniwersytetu Morskiego związanego z początkami ulicy Morskiej. Fot. Andrzej Busler.
Charakterystyczny budynek dawnego Instytutu Handlu Morskiego i Techniki Portowej. Fot. Andrzej Busler.
Zespół Szkół Hotelarsko-Gastronomicznych powiększony w ostatnim roku o nowoczesną salę gimnastyczną. W głębi przedwojenna część zabudowań. Fot. Andrzej Busler.
Poznaj historię gdyńskich ulic
Historia ulicy Morskiej nie kończy się na jej przedwojennych szkołach i instytucjach. W kolejnych częściach cyklu przybliżamy dzieje Grabówka, dawnej Spółdzielni Mleczarskiej „Kosakowo”, Kolonii Robotniczej oraz Świętej Góry w Chyloni.
Najdłuższa ze wszystkich – ulica Morska (część 2)
Najdłuższa ze wszystkich – ulica Morska (część 3)
Miejsce bardzo kaszubskie – plac Kaszubski (część 1)
Miejsce bardzo kaszubskie – plac Kaszubski (część 2)
Aleja w stronę morza – aleja Marszałka Józefa Piłsudskiego
Starowiejska – ulica najpierwsza (część 1)
Starowiejska – ulica najpierwsza (część 2)
Starowiejska – ulica najpierwsza (część 3)
Starowiejska – ulica najpierwsza (część 4)
Salon miasta – Świętojańska (część 1)
Salon miasta – Świętojańska (część 2)
Książki nawiązujące do historii Gdyni znajdziesz w kategorii Historia Gdyni.
Tekst ukazał się w miesięczniku społeczno-kulturalnym „Pomerania”, nr 2/2026.
Zaloguj przez Facebooka
Zaloguj przez Google