Gdyńskie ulice
Najdłuższa ze wszystkich – ulica Morska (część 2)
Kontynuujemy cykl przygotowany na 100-lecie Gdyni, poświęcony historii ulic tego miasta. Tym razem powracamy do najdłuższej z nich – ulicy Morskiej. W poprzednim numerze „Pomeranii” przybliżyliśmy wiele informacji związanych z historią tej ważnej arterii, nie wyczerpując jednak obszernego tematu. W obecnym numerze przedstawiamy kolejne interesujące miejsca, których historia w znacznej mierze sięga okresu międzywojennego.
Warto przypomnieć, że wcześniejszą część naszej opowieści można przeczytać w artykule „Najdłuższa ze wszystkich – ulica Morska (część 1)”.
Parafia Świętej Rodziny na Grabówku – historia kościoła
Parafia pw. Świętej Rodziny na Grabówku została erygowana 1 stycznia 1931 roku przez biskupa Stanisława Wojciecha Okoniewskiego. Jej pierwszym proboszczem został ks. Wojciech Surman (1892–1933).
Działkę pod budowę świątyni ofiarowała Anna Konkel, natomiast Pierwsze Polskie Towarzystwo Kąpieli Morskich przekazało 15 tysięcy cegieł na budowę obiektu. Mimo że dzielnica była uboga, kościół wraz z plebanią i ochronką powstały w tym miejscu w ciągu niespełna roku. Projektantem zespołu był architekt Romuald Müller.
Zanim powstała świątynia, wierni korzystali z auli Państwowej Szkoły Morskiej. Ks. Wojciech Surman nie zdołał jednak w pełni dokończyć swojego dzieła. Zmarł w 1933 roku w wyniku powikłań pogrypowych. Przypomina o nim ulica jego imienia, położona nieopodal parafii, której nazwę ustanowiła Rada Miasta Gdyni krótko po śmierci kapłana.
W latach powojennych kolejni duszpasterze kontynuowali rozbudowę świątyni oraz domu katechetycznego. Główne wejście do kościoła znajduje się od ulicy Morskiej, natomiast adres parafii to ulica Hugona Kołłątaja 40, biegnąca równolegle do Morskiej.
W czasie przygotowywania artykułu proboszczem parafii był ks. Mariusz Dziarmaga. Przez wiele lat funkcję tę pełnił ks. Piotr Topolewski, który przeszedł na emeryturę i pozostał rezydentem parafii.
Kościół pw. Świętej Rodziny. Fot. Andrzej Busler.
Spółdzielnia Mleczarska „Kosakowo” przy ulicy Morskiej
Przy ulicy Morskiej 94 w okresie międzywojennym funkcjonowała Spółdzielnia Mleczarska „Kosakowo”, której korzenie sięgały początku XX wieku. Została zarejestrowana w 1901 roku jako Spółdzielnia Mleczarska Kępy Oksywskiej w Kosakowie.
W 1927 roku, wskutek przejęcia jej głównych klientów z Wolnego Miasta Gdańska przez firmę z Sopotu, spółdzielnia została rozwiązana. Jednak chłonny rynek szybko rozwijającej się Gdyni sprawił, że rolnicy z Kępy Oksywskiej wkrótce reaktywowali działalność pod nazwą Spółdzielnia Mleczarska w Kosakowie, a w późniejszym czasie – Spółdzielnia Mleczarska w Gdyni, przy wspomnianej ulicy Morskiej 94.
Rok 1932 przyniósł kolejne rozwiązanie spółdzielni oraz zmianę właściciela zakładu. Został nim podmiot spółdzielczy z Kosakowa, który przeprowadził modernizację mleczarni.
W okresie okupacji niemieckiej zakład przejął niemiecki zarządca komisaryczny. Działania wojenne doprowadziły do niemal całkowitego zniszczenia obiektu. W 1945 roku grupa dawnych pracowników przystąpiła do ponownego uruchomienia „Kosakowa”.
W 1952 roku zakład został upaństwowiony przez ówczesne władze. W 1971 roku wybudowano nowe obiekty produkcyjne wraz z zapleczem biurowym. Pięć lat później, w 1976 roku, nazwę spółdzielni zmieniono na Zakład Mleczarski, natomiast nazwę „Kosakowo” przywrócono w 1980 roku.
Wielu mieszkańców Gdyni pamięta to miejsce oraz charakterystyczne logo „Kosakowa”, umieszczane na licznych produktach mleczarskich. W pamięci gdynian zapisał się również popularny sklep patronacki, funkcjonujący przy ulicy Traugutta w Śródmieściu.
W 1990 roku zakład został zlikwidowany. Dawne budynki mleczarni wyburzono, a na ich miejscu powstał hipermarket, funkcjonujący tam od około dwóch dekad w czasie powstawania artykułu.
Kolonia Robotnicza na Grabówku – przedwojenne osiedle mieszkaniowe
W 1927 roku, nieopodal opisanej wcześniej mleczarni „Kosakowo”, miasto rozpoczęło budowę pierwszych zabudowań Kolonii Robotniczej przy ulicy Morskiej 108–112.
Początkowo zaplanowano blisko sto mieszkań dla rodzin robotniczych. Inwestorem był gdyński Magistrat, który zlecił realizację przedsięwzięcia Gdyńskiemu Towarzystwu Przemysłowemu sp. z o.o. W kolejnych latach liczba oddanych do użytku mieszkań wzrosła.
Projekt obejmował również budowę przedszkola, szkoły powszechnej oraz ośrodka zdrowia. W 1937 roku osiedle rozbudowano z wykorzystaniem funduszy Towarzystwa Osiedli Robotniczych w Warszawie oraz środków własnych TBO.
Kolonia Robotnicza była nie tylko zespołem budynków mieszkalnych, lecz także miejscem rozwijającego się życia społecznego. Znajdowały się tutaj świetlica, czytelnia i biblioteka prowadzone przez Stowarzyszenie Mieszkańców.
Osiedle wyposażono ponadto w trzy obszerne schrony, mogące pomieścić łącznie 1300 mieszkańców. Wzdłuż ulicy Morskiej, na parterach budynków, powstały sklepy oraz placówka pocztowa.
W czasach powojennych Kolonia Robotnicza wyróżniała się niezwykle kolorowymi elewacjami, które pojawiły się podczas kolejnych remontów prowadzonych w okresie PRL. W ostatnich latach na szczęście powrócono do bardziej stonowanej kolorystyki, nawiązującej do pierwotnego wyglądu tego zespołu zabudowy.
Kolonia Robotnicza pozostaje jednym z interesujących świadectw rozwoju przedwojennej Gdyni i prób zapewnienia mieszkań szybko rozrastającej się społeczności robotniczej miasta.
Andrzej Busler
Kolonia Robotnicza na Grabówku. Fot. Andrzej Busler.
Poznaj historię gdyńskich ulic
W kolejnej części cyklu przenosimy się w stronę Chyloni, aby poznać historię Świętej Góry, dawnego kultu św. Mikołaja oraz tajemniczych znalezisk numizmatycznych. Przeczytaj artykuł „Najdłuższa ze wszystkich – ulica Morska (część 3)”.
Najdłuższa ze wszystkich – ulica Morska (część 1)
Najdłuższa ze wszystkich – ulica Morska (część 3)
Miejsce bardzo kaszubskie – plac Kaszubski (część 1)
Miejsce bardzo kaszubskie – plac Kaszubski (część 2)
Aleja w stronę morza – aleja Marszałka Józefa Piłsudskiego
Starowiejska – ulica najpierwsza (część 1)
Starowiejska – ulica najpierwsza (część 2)
Starowiejska – ulica najpierwsza (część 3)
Starowiejska – ulica najpierwsza (część 4)
Salon miasta – Świętojańska (część 1)
Salon miasta – Świętojańska (część 2)
Książki nawiązujące do historii Gdyni znajdziesz w kategorii Historia Gdyni.
Tekst ukazał się w miesięczniku społeczno-kulturalnym „Pomerania”, nr 3/2026.
Zaloguj przez Facebooka
Zaloguj przez Google