Gdyńskie ulice - Najdłuższa z wszystkich – Morska (część 2)

autor: Andrzej Busler
dodano: 09-03-2026
w kategorii Pomorze , kaszubskie losy , Kaszuby , Gdynia

Gdyńskie ulice

Najdłuższa z wszystkich – Morska (część 2)

Kontynuujemy cykl na 100-lecie Gdyni związany z historią ulic tego miasta. Tym razem powracamy do tej najdłuższej z nich – Morskiej. W ostatniej „Pomeranii” przybliżyliśmy sporo informacji związanych z historią tego miejsca nie wyczerpując jednak tematu. W obecnym numerze czekają na Was kolejne ciekawe miejsca. Ich korzenie sięgają w dużym stopniu czasów międzywojnia.

Parafia pw. Świętej Rodziny na Grabówku

Erygowana 1 stycznia 1931 roku przez biskupa Stanisława Wojciecha Okoniewskiego. Jej pierwszym proboszczem został ks. Wojciech Surman (1892‒1933). Działkę pod budowę świątyni ofiarowała Anna Konkel, a Pierwsze Polskie Towarzystwo Kąpieli Morskich przekazało 15 tys. sztuk cegły na budowę obiektu. Mimo, że dzielnica była uboga, kościół wraz z plebanią i ochronką stanęły w tym miejscu już po niecałym roku według projektu Romualda Müllera. Zanim do tego doszło, wierni korzystali z auli Państwowej Szkoły Morskiej. Ks. Wojciech Surman nie dokończył jednak w pełni swego dzieła – zmarł w wyniku powikłań grypowych w 1933 roku. Przypomina o nim ulica jego imienia znajdująca się nieopodal parafii, a ustanowiona przez Radę Miasta Gdyni, krótko po śmieci kapłana. W latach powojennych kolejni kapłani dokończyli rozbudowę świątyni oraz domu katechetycznego. Główne wejście do świątyni znajduje się od ulicy Morskiej, jednak adres parafii jest zlokalizowany przy ul. Hugo Kołłątaja 40 równoległej do ulicy Morskiej. Obecnym proboszczem parafii jest ks. Mariusz Dziarmaga, przez wiele lat funkcję tę pełnił ks. Piotr Topolewski, który jest przeszedł na emeryturę i jest rezydentem.

Kościół pw. Świętej Rodziny. Fot. Andrzej Busler

Spółdzielnia Mleczarska „Kosakowo”

Znajdująca się przy Morskiej 94 w międzywojniu, a mająca swe korzenie dużo wcześniej – zarejestrowana w 1901 roku jako Spółdzielnia Mleczarska Kępy Oksywskiej w Kosakowie. W 1927 roku na skutek przejęcia jej głównych klientów z Wolnego Miasta Gdańska przez firmę z Sopotu – została rozwiązana. Chłonny rynek gdyński, budującego się miasta sprawił, że rolnicy z rolnicy z Kępy Oksywskiej szybko ją reaktywowali jako SM w Kosakowie, a w późniejszym czasie SM w Gdyni przy wspomnianej Morskiej 94. 1932 rok przyniósł kolejne rozwiązanie i nowego właściciela – spółdzielnię z Kosakowa, która unowocześniła zakład. W czasie okupacji niemieckiej przejął ją niemiecki zarządca komisaryczny. Działania wojenne doprowadziły do prawie całkowitego zniszczenia zakładu. W 1945 roku grupa dawnych pracowników przystąpiła do ponownego uruchomienia „Kosakowa”. W 1952 roku zakład został upaństwowiony przez ówczesne władze socjalistyczne. W 1971 roku zbudowano nowe obiekty wraz z zapleczem biurowym. W 1976 roku nazwę spółdzielni zmieniono na Zakład Mleczarski, a nazwę „Kosakowo” przywrócono w 1980 roku. Wielu mieszkańców Gdyni pamięta to miejsce i charakterystyczne logo „Kosakowa” znajdujące się na wielu produktach oraz słynny sklep patronacki znajdujący się w innej części Gdyni – przy ulicy Traugutta w Śródmieściu. W 1990 roku zakład został zlikwidowany, a w jego miejscu od dwóch dekad funkcjonuje jeden z hipermarketów. Zanim do tego doszło dawne budynki „Kosakowa” zostały wyburzone.

Kolonia Robotnicza na Grabówku

W 1927 roku nieopodal wspomnianego powyżej „Kosakowa” miasto rozpoczęło budowę pierwszych zabudowań Kolonii Robotniczej – przy ulicy Morskiej 108-112. Początkowo zaplanowano blisko setkę mieszkań dla rodzin robotniczych, a inwestorem był gdyński Magistrat, który zlecił budowę Gdyńskiemu Towarzystwu Przemysłowemu sp. z o.o. W późniejszym latach liczba oddanych mieszkań zwiększyła się. Projekt obejmował także budowę przedszkola, szkoły powszechnej oraz ośrodka zdrowia. W 1937 roku całość rozbudowano z funduszów Towarzystwa Osiedli Robotniczych w Warszawie i własnych TBO. Obiekt posiadał świetlicę, czytelnię, bibliotekę ‒ prowadzone przez Stowarzyszenie Mieszkańców. Kolonię Robotniczą wyposażono także w trzy obszerne schrony mogące pomieścić 1300 mieszkańców. Wzdłuż ulicy, na parterze powstały sklepy i poczta. W czasach powojennych Kolonia wyróżniała się niezwykle kolorową elewacją, którą obdarzono ją przy kolejnych pracach remontowych w czasach PRL-u. W ostatnich latach, na szczęście powrócono do bardziej stonowanych barw, nawiązujących do początków tego obiektu.

Andrzej Busler