autor: Andrzej Busler
dodano: 05-06-2026
w kategorii Pomorze , Kaszuby , Gdynia

Gdyńskie ulice

Miejsce bardzo kaszubskie (część 2)

Kontynuujemy cykl na 100-lecie Gdyni związany z historią ulic tego miasta. Powracamy do Śródmieścia Gdyni na Plac Kaszubski. Miesiąc temu przedstawiliśmy wiele informacji związanych z tym miejscem. W obecnym numerze „Pomeranii” prezentujemy kolejną porcję historii odnoszącą się do serca dawnej Gdyni. Wspominając tę historię, charakterystyczne jest to, że na Placu Kaszubskim swój początek miało wiele ważnych projektów.

Pierwszy Magistrat i Rada Miejska

15 kwietnia 1926 roku, ukonstytuowała się w Gdyni, pierwsza komisaryczna Rada Miejska. Kilka miesięcy później ‒ 21 listopada 1926 roku wybrano pierwszą stałą Radę Miejską Gdyni. W jej skład weszło dwunastu radnych: stolarz Karol Lubner, ogrodnik Antoni Jetke, rybak Józef Główczewski, rolnicy: Jan Grubba, Teodor Miotk i Józef Śliwiński, robotnik Józef Hohn, kierownik szkoły Mieczysław Ogrodowski, naczelnik stacji Stanisław Szponar, właściciel cegielni Bolesław Nowacki oraz kupcy Franciszek Grzegowski i Augustyn Skwiercz. Stanowisko burmistrza objął Augustyn Krauze. Jego zastępcami zostali Jan Radtke i Wiktor Wojewski. Pierwszy budynek magistratu istniał w okolicy Rynku Kaszubskiego, a dokładnie u zbiegu ulic: Derdowskiego i Świętojańskiej w latach 1926‒1928. Dziś próżno szukać tych zabudowań, charakterystyczny budynek dawnego magistratu znajdziemy jedynie na archiwalnych zdjęciach.

Budynek pierwszego gdyńskiego magistratu ‒ 1927 rok

Pierwsza hala targowa, księgarnia, apteka i pierwszy zakład fryzjerski…

Na Rynku Kaszubskim w 1921 powstała pierwsza gdyńska księgarnia, czytelnia, apteka oraz skład materiałów piśmiennych braci Winnickich. Także w tym miejscu miała swe początki pierwsza gdyńska hala targowa. Wybudowano ją w 1925 roku w okolicy obecnego budynku szpitalnego. Jej zabudowania spłonęły kilka miesięcy później ‒ w 1926 roku. W miejscu dzisiejszego adresu ‒ Plac Kaszubski 15 ‒ istniała pierwsza siedziba słynnego, gdyńskiego zakładu fryzjerskiego Rococo, przeniesiona w późniejszym czasie na ul. 10 Lutego.

Szarytkowy pensjonat, który stał się pierwszym szpitalem

Przy Placu Kaszubskim znajduje się Szpital Św. Wincentego a Paulo, do dzisiaj zachowała się jego najstarsza część wzniesiona przed wojną wraz z kaplicą. Szpital został założony przez zakonnice Zgromadzenie Sióstr Wincentego a Paulo, które przybyły do Gdyni w 1910 roku. Poza najważniejszymi funkcjami sakralnymi, siostry zajmowały się w pierwszych latach swej bytności w Gdyni, prowadzeniem niewielkiego pensjonatu dla letników i punktu medycznego. Rozwój młodego miasta po otrzymaniu praw miejskich w 1926 roku sprawił, że konieczne stało się utworzenie szpitala. W 1927 roku stanęły jego pierwsze zabudowania. Dynamiczny rozwój miasta sprawił, że w ciągu zaledwie kilku lat dotychczasowe oddziały szpitalne były ciągle przepełnione i wielu chorym odmawiano leczenia. Z tego powodu Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia postanowiło wybudować nowy, sporo większy gmach, przystosowany do wymogów nowoczesnego szpitalnictwa i dynamicznego rozwoju Gdyni. Po uzyskaniu zgody Stolicy Apostolskiej oraz Domu Macierzystego we Francji, jak i po wielu problemach z przyznaniem kredytu bankowego, wykonanie planów budowy powierzono w 1936 roku architektowi Janowi Stefanowiczowi z Gdyni. Wykonanie prac budowlanych zlecono znanej gdyńskiej firmie „Krzyżanowski i spółka”. Kierownikiem budowy został zaufany i sprawdzony przy budowie pierwszego gmachu przyjaciel Zgromadzenia ‒ inż. Teodor Bredefeld. Tak rozpoczęto prace budowlane w lipcu 1936 roku. W 1938 roku dobudowano nowy dużo większy gmach szpitala. Efekt był imponujący ‒ Gdynia wzbogaciła się o nowoczesną placówkę medyczną. Wszystkie sale wyścielono niebieskim linoleum, sprowadzonym z Wielkiej Brytanii, a na korytarze i hole zdobiła biało-żółta terakota. Białe kafelki zastosowano w kuchni i łazienkach. W salach zainstalowano umywalki z ciepłą wodą. Szpitalne łóżka i meble sprowadzono z Warszawy i Poznania. Pokoje pierwszej klasy urządzone na wzór apartamentów dwupokojowych z łazienką, wyposażono w białe meble. Znalazły się one na pierwszym piętrze poza oddziałami. Na drugim piętrze, obok sal operacyjnych, znajdowały się pomieszczenia z aparatami Rentgena firmy Siemens. Na oddziale dziecięcym, małych pacjentów witały bajkowe malowidła. Z końcem 1938 roku szpital był gotowy na przyjęcie pacjentów. Na wszystkich oddziałach szpitalnych pracę rozpoczęło 46 Sióstr Miłosierdzia. Siostry pracowały również w kuchni, pralni, szwalni, na gospodarstwie oraz w kancelarii. Sporządzono również plany budowy przedszkola i oddzielnej pralni. Budynki miały powstać jesienią 1939 roku, ale wybuch wojny wszystkie zamierzenia.

Tak powstał nowoczesny, wielospecjalistyczny szpital z 230 miejscami i 6 oddziałami. Za wybudowanie szpitala i ofiarną pracę siostra przełożona Zgromadzenia ‒ Franciszka Berek została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi. Kolejna część szpitala została dobudowana w latach powojennych.

Andrzej Busler

Na Rynku Kaszubskim w 1921 roku powstała pierwsza gdyńska księgarnia, czytelnia oraz skład materiałów piśmiennych braci Winnickich ‒ 1927 rok.

Budynek zakonny oraz szpital około 1937 roku

Wnętrza nowoczesnego szpitala w 1938 roku

Kolejny etap rozbudowy szpitala przy Placu Kaszubskim – 1938 rok

Siostry Miłosierdzia przed wybudowanym gmachem szpitalnym (obecne skrzydło od ul. Wójta Radtkego), 2 lipca 1939 w czasie obchodów Kongresu Eucharystycznego i Dni Morza. Na zdjęciu m.in. Prymas Polski kardynał August Hlond, biskup Stanisław Okoniewski, s. Franciszka Berek ‒ ówczesna przełożona sióstr, ks. Teodor Turzyński ‒ dziekan gdyński i proboszcz parafii pw. Najświętszej Marii Panny Królowej Polski

Zdjęcia ze zbioru Marcina Scheibe, prezentowane wcześniej podczas kolejnych edycji wystaw plenerowych związanych z historią Placu Kaszubskiego i jego okolic.

Inne artykuły nawiązujące do historii gdyńskich ulic znajdziesz na naszym blogu:

Miejsce bardzo kaszubskie (część 1)

Najdłuższa z wszystkich - ulica Morska (część 1)

Najdłuższa z wszystkich - ulica Morska (część 2)

Najdłuższa z wszystkich - ulica Morska (część 3)

Starowiejska – ulica najpierwsza (część 1)

Starowiejska – ulica najpierwsza (część 2)

Starowiejska – ulica najpierwsza (część 3)

Starowiejska – ulica najpierwsza (część 4)

Władysława IV

10 Lutego - ulica ku morzu

Salon Miasta - Świętojańska (część 1)