Gdyńskie ulice
Miejsce bardzo kaszubskie (część 2)
Kontynuujemy cykl przygotowany na 100-lecie Gdyni, poświęcony historii ulic tego miasta. Powracamy do Śródmieścia Gdyni, na plac Kaszubski. W pierwszej części artykułu „Miejsce bardzo kaszubskie” przedstawiliśmy wiele informacji związanych z tym miejscem. Teraz przybliżamy kolejne wydarzenia i instytucje związane z sercem dawnej Gdyni. Charakterystyczne jest to, że właśnie na placu Kaszubskim swój początek miało wiele przedsięwzięć ważnych dla rozwoju miasta.
Pierwszy magistrat i Rada Miejska Gdyni
15 kwietnia 1926 roku ukonstytuowała się w Gdyni pierwsza komisaryczna Rada Miejska. Kilka miesięcy później, 21 listopada 1926 roku, wybrano pierwszą stałą Radę Miejską Gdyni. W jej skład weszło dwunastu radnych: stolarz Karol Lubner, ogrodnik Antoni Jetke, rybak Józef Główczewski, rolnicy Jan Grubba, Teodor Miotk i Józef Śliwiński, robotnik Józef Hohn, kierownik szkoły Mieczysław Ogrodowski, naczelnik stacji Stanisław Szponar, właściciel cegielni Bolesław Nowacki oraz kupcy Franciszek Grzegowski i Augustyn Skwiercz.
Stanowisko burmistrza objął Augustyn Krauze. Jego zastępcami zostali Jan Radtke i Wiktor Wojewski. Pierwszy budynek magistratu funkcjonował w latach 1926–1928 w okolicy Rynku Kaszubskiego, a dokładnie u zbiegu ulic Derdowskiego i Świętojańskiej. Dziś próżno szukać tych zabudowań. Charakterystyczny budynek dawnego magistratu możemy zobaczyć jedynie na archiwalnych fotografiach.
Budynek pierwszego gdyńskiego magistratu – 1927 rok.
Pierwsza księgarnia, hala targowa, apteka i zakład fryzjerski
Na Rynku Kaszubskim w 1921 roku powstała pierwsza gdyńska księgarnia, czytelnia, apteka oraz skład materiałów piśmiennych braci Winnickich. Także w tym miejscu miała swoje początki pierwsza gdyńska hala targowa. Wybudowano ją w 1925 roku w okolicy obecnego budynku szpitalnego. Jej zabudowania spłonęły kilka miesięcy później, w 1926 roku.
Pod dzisiejszym adresem plac Kaszubski 15 mieściła się pierwsza siedziba słynnego gdyńskiego zakładu fryzjerskiego Rococo, przeniesionego w późniejszym czasie na ulicę 10 Lutego.
Szpital św. Wincentego a Paulo – od pensjonatu do nowoczesnej placówki
Przy placu Kaszubskim znajduje się Szpital św. Wincentego a Paulo. Do dzisiaj zachowała się jego najstarsza, wzniesiona przed wojną część wraz z kaplicą. Szpital został założony przez siostry ze Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo, które przybyły do Gdyni w 1910 roku.
Poza działalnością religijną siostry zajmowały się w pierwszych latach pobytu w Gdyni prowadzeniem niewielkiego pensjonatu dla letników oraz punktu medycznego. Rozwój młodego miasta po otrzymaniu praw miejskich w 1926 roku sprawił, że konieczne stało się utworzenie szpitala. W 1927 roku powstały jego pierwsze zabudowania.
Dynamiczny rozwój Gdyni sprawił, że w ciągu zaledwie kilku lat dotychczasowe oddziały szpitalne stały się przepełnione i wielu chorym odmawiano przyjęcia. Z tego powodu Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia postanowiło wybudować nowy, znacznie większy gmach, przystosowany do wymogów nowoczesnego szpitalnictwa i potrzeb rozwijającego się miasta.
Po uzyskaniu zgody Stolicy Apostolskiej oraz Domu Macierzystego we Francji, a także po pokonaniu wielu trudności związanych z przyznaniem kredytu bankowego, opracowanie planów budowy powierzono w 1936 roku gdyńskiemu architektowi Janowi Stefanowiczowi. Wykonanie prac budowlanych zlecono znanej gdyńskiej firmie „Krzyżanowski i Spółka”. Kierownikiem budowy został inż. Teodor Bredefeld, zaufany przyjaciel zgromadzenia, sprawdzony już podczas budowy pierwszego gmachu szpitalnego.
Prace budowlane rozpoczęto w lipcu 1936 roku. W 1938 roku ukończono nowy, znacznie większy gmach szpitala. Efekt był imponujący – Gdynia wzbogaciła się o nowoczesną placówkę medyczną.
Wszystkie sale wyłożono niebieskim linoleum sprowadzonym z Wielkiej Brytanii, a korytarze i hole zdobiła biało-żółta terakota. Białe kafelki zastosowano w kuchni i łazienkach. W salach zainstalowano umywalki z ciepłą wodą. Szpitalne łóżka i meble sprowadzono z Warszawy i Poznania.
Pokoje pierwszej klasy, urządzone na wzór dwupokojowych apartamentów z łazienką, wyposażono w białe meble. Znajdowały się one na pierwszym piętrze, poza oddziałami szpitalnymi. Na drugim piętrze, obok sal operacyjnych, mieściły się pomieszczenia z aparatami rentgenowskimi firmy Siemens. Na oddziale dziecięcym małych pacjentów witały bajkowe malowidła.
Pod koniec 1938 roku szpital był gotowy na przyjęcie pacjentów. Na wszystkich oddziałach szpitalnych pracę rozpoczęło 46 sióstr miłosierdzia. Siostry pracowały również w kuchni, pralni, szwalni, gospodarstwie oraz kancelarii.
Sporządzono także plany budowy przedszkola i oddzielnej pralni. Budynki miały powstać jesienią 1939 roku, jednak wybuch II wojny światowej przekreślił te zamierzenia.
W ten sposób powstał nowoczesny, wielospecjalistyczny szpital dysponujący 230 miejscami i sześcioma oddziałami. Za wybudowanie szpitala i ofiarną pracę przełożona zgromadzenia, siostra Franciszka Berek, została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi. Kolejną część szpitala dobudowano w latach powojennych.
Andrzej Busler
Na Rynku Kaszubskim w 1921 roku powstała pierwsza gdyńska księgarnia, czytelnia oraz skład materiałów piśmiennych braci Winnickich – 1927 rok.
Budynek zakonny oraz szpital około 1937 roku.
Wnętrza nowoczesnego szpitala w 1938 roku.
Kolejny etap rozbudowy szpitala przy placu Kaszubskim – 1938 rok.
Siostry miłosierdzia przed wybudowanym gmachem szpitalnym (obecne skrzydło od ul. Wójta Radtkego), 2 lipca 1939 roku, podczas obchodów Kongresu Eucharystycznego i Dni Morza. Na zdjęciu m.in. prymas Polski kardynał August Hlond, biskup Stanisław Okoniewski, s. Franciszka Berek – ówczesna przełożona sióstr, ks. Teodor Turzyński – dziekan gdyński i proboszcz parafii pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski.
Zdjęcia ze zbioru Marcina Scheibe, prezentowane wcześniej podczas kolejnych edycji wystaw plenerowych związanych z historią placu Kaszubskiego i jego okolic.
Poznaj historię gdyńskich ulic
Aleja w stronę morza (część 1) – historia alei Marszałka Józefa Piłsudskiego
Miejsce bardzo kaszubskie (część 1)
Najdłuższa ze wszystkich – ulica Morska (część 1)
Najdłuższa ze wszystkich – ulica Morska (część 2)
Najdłuższa ze wszystkich – ulica Morska (część 3)
Starowiejska – ulica najpierwsza (część 1)
Starowiejska – ulica najpierwsza (część 2)
Starowiejska – ulica najpierwsza (część 3)
Starowiejska – ulica najpierwsza (część 4)
Salon miasta – Świętojańska (część 1)
Salon miasta – Świętojańska (część 2)
Książki nawiązujące do historii Gdyni znajdziesz w kategorii Historia Gdyni.
Tekst ukazał się w miesięczniku społeczno-kulturalnym „Pomerania”, nr 6/2026.
Zaloguj przez Facebooka
Zaloguj przez Google