autor: Andrzej Busler
dodano: 22-06-2026
w kategorii Pomorze , Kaszuby , Gdynia

Gdyńskie ulice

Aleja w stronę morza (część 1)

Kontynuujemy cykl na 100-lecie Gdyni, poświęcony historii ulic tego miasta. Powracamy do Śródmieścia Gdyni. Tym razem podążymy w stronę gdyńskiego brzegu jedną z najbardziej rozpoznawalnych ulic miasta – aleją Marszałka Józefa Piłsudskiego. Łączy ona centrum Gdyni z nadmorskimi terenami rekreacyjnymi – Skwerem Arki Gdynia i Bulwarem Nadmorskim im. Feliksa Nowowiejskiego. Ta arteria od niemal stu lat stanowi jeden z symboli nowoczesnej Gdyni. Jej przebieg wyznacza granice trzech gdyńskich dzielnic: Śródmieścia, Wzgórza Św. Maksymiliana oraz Kamiennej Góry. Długość alei wynosi około 1,25 km.

Historia alei Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gdyni

Próżno szukać wspomnianej alei w momencie narodzin Gdyni w 1926 roku. Na późniejszych mapach początkowo figuruje bez nazwy, a niedługo później nosi nazwę Alei Kasyna, która nawiązywała do dawnego określenia Domu Zdrojowego (obecny Dom Marynarza), który stanął tutaj w 1929 roku. 19 marca 1931 roku nazwę zmieniono na Aleję Marszałka Józefa Piłsudskiego, chcąc w ten sposób uczcić postać marszałka w dniu jego imienin.

W 1930 roku u zbiegu alei i ul. Świętojańskiej powstał budynek Komisariatu Rządu (obecna siedziba Urzędu Miasta Gdyni). Także w tym roku rozpoczęto budowę promenady miejskiej wzdłuż alei. Obszar wzbogacono o sieć wodociągową, kanalizację, oświetlenie i chodniki o szerokości 2,75 m po jednej stronie alei. Dwupasmowa jezdnia miała blisko 10 metrów szerokości, a długość 669 metrów. Pierwszą jej nawierzchnię wykonano z kostki granitowej. Ulokowano także dwa ciągi zieleńców przedzielone piaszczystym deptakiem o szerokości 6,3 m, z prostymi, drewnianymi, białymi ławkami. Wzdłuż alei posadzono również kilka rzędów lip. W latach 1935–1936 aleję wzbogacono kolejnymi nasadzeniami oraz dekoracją z polnych kamieni.

Aleja Czołgistów – wojenne i powojenne dzieje ulicy

W czasie II wojny światowej Niemcy zmienili nazwę alei na Steinstrasse, a w latach 1943–1945 jej zielona część została zmniejszona poprzez powstanie asfaltowych parkingów w okolicy Stadtverwaltung Gotenhafen (obecnego Urzędu Miasta). Podczas walk o Gdynię w 1945 roku aleją przejechały w stronę gdyńskiego brzegu czołgi I Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte. Na pamiątkę tego wydarzenia nowe, socjalistyczne władze przemianowały ją na Aleję Czołgistów, podkreślając wkład Ludowego Wojska Polskiego w wyzwolenie miasta.

Aleja i jej okolice były intensywnie ostrzeliwane podczas wspomnianych walk z witomińskich wzgórz. Z tego powodu w znacznym stopniu zniszczona została zielona część tego miejsca. W 1946 roku nieliczne lipy, które ocalały, przesadzono na ulice Nowogrodzką i Kopernika.

Przebudowę alei zapoczątkowano w 1948 roku. Wówczas miejsce to wzbogaciło się o nowe nasadzenia buków i modrzewi. Dalsze prace prowadzono w latach 50. XX wieku według projektu mgr inż. architekt krajobrazu Barbary Kaszyckiej. Aleja zyskała kolejne nasadzenia modrzewi, a dawny deptak promenady przekształcono w trawnik z dwoma rzędami buków. Na pierwotnym trawniku powstał nowy chodnik o szerokości 5 m oraz rabaty kwiatowe. Zagospodarowano także drugą stronę alei, wprowadzając nasadzenia topoli. Dziś już ich nie znajdziemy – blisko dwie dekady temu zostały zastąpione nowymi drzewami, grabami.

Powrót do historycznej nazwy i współczesne przemiany

W 1990 roku Rada Miasta Gdyni przywróciła przedwojenne nazewnictwo – do dziś jest to aleja Marszałka Józefa Piłsudskiego. W 2013 roku na sąsiadującym z aleją Skwerze Plymouth stanął pomnik patrona opisywanego miejsca. Inicjatorami jego powstania byli lokalni działacze Związku Piłsudczyków Polskich. Autorem projektu rzeźby i jej wykonawcą był artysta rzeźbiarz Stanisław Szwechowicz.

Idea powstania pomnika nawiązywała do istniejącego przed II wojną światową posągu polskiego przywódcy, który znajdował się na terenie dzisiejszego placu Grunwaldzkiego w Gdyni. W 2022 roku lokalizacja pomnika została nieznacznie zmieniona na skutek prac związanych z powstaniem Parku Centralnego. Obecnie znajdziemy go w pobliżu Pomnika Ofiar Grudnia.

Ostatnie lata przyniosły kolejne modernizacje alei i jej okolicy oraz nowe inwestycje – powstanie skateparku, placu zabaw, bieżni, ścieżek rowerowych, siłowni oraz wspomnianego Parku Centralnego, który stał się popularnym miejscem wypoczynku mieszkańców i turystów.

Wzdłuż alei znajduje się wiele znanych obiektów, m.in. gmach Urzędu Miasta Gdyni (dawniej Komisariat Rządu), Dom Marynarza (dawniej Dom Zdrojowy), siedziba Wydziału Oceanografii i Geografii Uniwersytetu Gdańskiego, Pomnik Ofiar Grudnia 1970 oraz Kaszubskie Forum Kultury. Historię tych obiektów przedstawiam w drugiej części artykułu, stanowiącej kontynuację naszego cyklu poświęconego gdyńskim ulicom.

Andrzej Busler

Aleja Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gdyni w kierunku morza