Aleja w stronę morza (część 3)

Po raz kolejny powracamy do gdyńskiej Alei Marszałka Józefa Piłsudskiego, której dzieje przybliżaliśmy w poprzednich numerach „Pomeranii”. Tym razem przypomnimy historię jednego z najbardziej charakterystycznych budynków tej części miasta – dawnego Domu Zdrojowego, późniejszego Domu Marynarza.

Aleja Marszałka Piłsudskiego pamięta czasy, gdy Gdynia dopiero nabierała wielkomiejskiego charakteru, a w jej nadmorskiej części powstawały budynki świadczące o ambicjach młodego portowego ośrodka. Wśród nich szczególne miejsce zajmował Dom Zdrojowy, znany późniejszym pokoleniom jako Dom Marynarza. Jego dzieje są opowieścią nie tylko o przemianach jednego budynku, ale również o zmieniającej się Gdyni – marzącej o roli nadbałtyckiego kurortu, później coraz silniej związanej z gospodarką morską i ludźmi morza.

W pierwszych latach rozwoju Gdynia nie była postrzegana wyłącznie przez pryzmat powstającego portu. Morze przyciągało również letników spragnionych wypoczynku na plaży i kąpieli w Bałtyku. Rozwijano infrastrukturę turystyczną, a nadmorskie położenie miasta miało stać się jednym z jego najważniejszych atutów. Właśnie w tych okolicznościach narodził się pomysł budowy Domu Zdrojowego.

Dom Zdrojowy – nadmorskie ambicje Gdyni

W 1928 roku Pierwsze Polskie Towarzystwo Kąpieli Morskich rozpoczęło budowę okazałego obiektu u wylotu ówczesnej Alei Kasyna (obecna Aleja Piłsudskiego). Projekt przygotował architekt Adam Knauff. Budynek usytuowano w pobliżu plaży, dłuższym bokiem równolegle do brzegu morza. W jego otoczeniu znajdował się skwer, a na pobliskiej plaży powstał drewniany pomost.

Dom Zdrojowy miał być czymś więcej niż zwykłym hotelem. Łączył funkcje wypoczynkowe, gastronomiczne i lecznicze. Gościom oferowano pokoje hotelowe, restaurację, czytelnię, bibliotekę, a nawet usługi fryzjerskie. Szczególną atrakcją były kąpiele w wodzie morskiej, którym przypisywano właściwości zdrowotne.

W skrzydle budynku od strony alei urządzono specjalne pomieszczenia wyposażone w wanny kąpielowe. Na dwóch kondygnacjach znajdowało się ich łącznie szesnaście. Można było korzystać z zabiegów w ciepłej lub zimnej wodzie morskiej. Do tej części Domu Zdrojowego prowadziło osobne wejście, co pozwalało oddzielić działalność leczniczą od hotelowej i restauracyjnej.

Budynek zaplanowano z dużą starannością. W suterenie mieściły się pomieszczenia gospodarcze, kuchnie, pralnia, prasowalnia i pokoje służby. Parter zajmowały między innymi dwie sale jadalne – letnia i zimowa – oraz pomieszczenia przeznaczone do wypoczynku i obsługi gości. Na wyższych kondygnacjach urządzono pokoje hotelowe. Pozwolenie na budowę magistrat wydał 12 maja 1928 roku. Już w lipcu następnego roku Dom Zdrojowy przyjmował pierwszych gości, choć formalny odbiór budynku nastąpił dopiero 13 marca 1930 roku.

Wielkie otwarcie z orkiestrą i tańcami

Uroczyste otwarcie Domu Zdrojowego w lipcu 1929 roku było wydarzeniem, które zgromadziło przedstawicieli miejscowych władz, środowisk gospodarczych i organizacji społecznych. Poświęcenia nowego budynku dokonał gdyński proboszcz, ks. Teodor Turzyński.

O przebiegu uroczystości szczegółowo informowała „Gazeta Gdyńska”. Przemawiali przedstawiciele instytucji państwowych, samorządowych i gospodarczych. Wieczór miał również mniej oficjalną część. Przygrywała orkiestra Hotelu Kaszubskiego pod kierownictwem Zygmunta Sławińskiego, a uroczystość zakończyły tańce w sali dancingowej.

Dom Zdrojowy szybko udowodnił, że nie był jedynie efektowną inwestycją. Stał się jednym z ważniejszych miejsc spotkań w przedwojennej Gdyni.

Bale, rauty, dancingi…

W przestronnych salach Domu Zdrojowego organizowano bale, rauty, dancingi i rozmaite spotkania środowiskowe. Szczególnym powodzeniem cieszyły się imprezy przygotowywane przez gdyńskie organizacje społeczne i zawodowe. Polski Biały Krzyż urządzał poznański podkoziołek – zabawę karnawałową, podczas której przy beczkach piwa i dźwiękach orkiestry Marynarki Wojennej bawiono się do późnych godzin.

Swoje bale organizowało Stowarzyszenie Kupców Samodzielnych. Corocznie spotykali się tu również pracownicy przemysłu gastronomicznego. Dom Zdrojowy był więc miejscem, w którym krzyżowały się drogi przedstawicieli różnych środowisk młodego miasta.

Do szczególnie interesujących wydarzeń należała Reduta Prasy, przygotowywana przez Morski Syndykat Dziennikarzy. Nie była to zwyczajna zabawa taneczna. Organizatorzy starali się nadać jej niepowtarzalną oprawę, angażując do dekorowania sal znanych artystów i architektów. Trudno dziś odtworzyć wszystkie szczegóły tych wydarzeń, ale zachowane relacje prasowe pozwalają wyobrazić sobie gwarne sale, muzykę orkiestr, eleganckie stroje i rozmowy prowadzone do późnej nocy.

W Domu Zdrojowym spotykali się kupcy, dziennikarze, urzędnicy, przedstawiciele świata kultury oraz ludzie związani z rozwijającym się portem. W pewnym sensie był on salonem towarzyskim młodej Gdyni – miejscem, w którym można było nie tylko dobrze się bawić, lecz także nawiązywać znajomości i kontakty zawodowe.

Wojna zmienia wszystko

Wybuch II wojny światowej przerwał ten okres, a Dom Zdrojowy znalazł się w rękach niemieckich okupantów. Budynek zachował jednak funkcję hotelowo-wypoczynkową. W okresie okupacji funkcjonował jako Strandhotel (Hotel Plażowy), określany również mianem Marine Gemeinschaftsheim Strandhotel. Korzystali z niego niemieccy goście, w tym osoby związane z Kriegsmarine.

Po zakończeniu wojny, w 1945 roku, obiekt został zajęty przez polską Marynarkę Wojenną. W nowych realiach politycznych i gospodarczych trudno było powrócić do przedwojennej koncepcji Gdyni jako nadmorskiego kurortu. Miasto odbudowywało port i zaplecze gospodarcze, a wiele obiektów otrzymywało nowe przeznaczenie.

W 1947 roku władze miejskie podjęły starania o odzyskanie Domu Zdrojowego. Postanowiono wystąpić do Rady Państwa z wnioskiem, aby marszałek Polski Michał Rola-Żymierski nakazał Marynarce Wojennej opuszczenie budynku i przekazanie go Zarządowi Miejskiemu. Ostatecznie w listopadzie 1947 roku budynek przekazano Polskiej Marynarce Handlowej. Miał odtąd służyć jako Dom Marynarza.

Po przeprowadzeniu remontu 24 października 1948 roku odbyło się uroczyste poświęcenie obiektu. Rozpoczął się kolejny etap jego dziejów, już wyraźnie związany ze środowiskiem ludzi morza. Od 1951 roku Dom Marynarza pozostawał w użytkowaniu Polskich Linii Oceanicznych. W ten sposób dawny Dom Zdrojowy, wzniesiony z myślą o kuracjuszach i letnikach, stał się miejscem związanym z polską flotą handlową.

Zmiana nazwy i przeznaczenia była symboliczna. Przedwojenna Gdynia marzyła także o rozwoju funkcji kąpieliskowych i turystycznych. Powojenna coraz mocniej akcentowała swój charakter portowy, stoczniowy i żeglugowy.

Niezrealizowane plany

Dom Marynarza przez kolejne dziesięciolecia pozostawał charakterystycznym elementem zabudowy nadmorskiej części Gdyni. Z biegiem czasu pojawiały się jednak plany jego rozbudowy. Szczególnie ambitne zamierzenia przygotowano w latach siedemdziesiątych XX wieku. W 1973 roku architekt Jerzy Kapel zaprojektował nowe skrzydło Domu Marynarza. Przewidywano połączenie nowej części z istniejącym budynkiem. Projekt zakładał wzniesienie znacznych rozmiarów obiektu hotelowego, a także basenu kąpielowego. Przedsięwzięcie nie zostało jednak zrealizowane.

W następnych latach powracano do pomysłów modernizacji Domu Marynarza, lecz pierwotne zamierzenia pozostawały na papierze. W 1981 roku rozpoczęto przebudowę istniejącego obiektu. Jednym z powodów podjęcia prac były problemy techniczne części budynku wbudowanej w skarpę, gdzie pojawiło się zagrzybienie.

Od lat dziewięćdziesiątych XX wieku dawny Dom Marynarza funkcjonował jako ogólnodostępny hotel dwugwiazdkowy. Historia zatoczyła więc swoiste koło. Budynek, który przed wojną powstał jako obiekt hotelowo-wypoczynkowy, po dziesięcioleciach związku z marynarką handlową ponownie zaczął przyjmować szersze grono gości.

Dwie nazwy, jedna historia

Dzieje Domu Zdrojowego i Domu Marynarza pokazują, jak bardzo zmieniała się Gdynia w ciągu minionego stulecia. Jeden budynek był świadkiem różnych epok i odmiennych wyobrażeń o przyszłości miasta. W latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku stanowił jeden z symboli nadmorskich ambicji Gdyni. Miał przyciągać kuracjuszy, oferować wypoczynek i rozrywkę, a jednocześnie potwierdzać, że młode polskie miasto potrafi konkurować z uznanymi kurortami.

Jego sale pamiętały przedwojenne bale, muzykę orkiestr i spotkania przedstawicieli gdyńskich środowisk. Później przyszła wojna, a wraz z nią kres tamtego świata. Po 1945 roku budynek rozpoczął nowe życie. Jako Dom Marynarza stał się częścią codzienności ludzi związanych z polską żeglugą.

Spacerując dzisiaj Aleją Marszałka Piłsudskiego, warto przywołać w pamięci również ten fragment historii. Gdynia nie powstawała przecież wyłącznie jako wielki port. Była także miejscem wypoczynku, spotkań i zabawy, miastem, w którym rodziły się nowe zwyczaje i kształtowało życie towarzyskie. Dom Zdrojowy, późniejszy Dom Marynarza, pozostaje jednym z najciekawszych świadectw tych przemian. W jego historii odbijają się zarówno marzenia o nadbałtyckim kurorcie, jak i powojenne losy miasta ludzi morza.

Andrzej Busler

Dawny Dom Zdrojowy i Dom Marynarza w Gdyni przy Alei Piłsudskiego

Dawny Dom Zdrojowy, późniejszy Dom Marynarza. Fot. Andrzej Busler

Dom Marynarza przy Alei Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gdyni

Dom Marynarza w Gdyni. Fot. Andrzej Busler

Logotypy Polskich Linii Oceanicznych na dawnym Domu Marynarza w Gdyni

Tablica pamiątkowa poświęcona Julianowi Rummlowi na budynku Domu Marynarza w Gdyni

Tablica pamiątkowa Polskich Linii Oceanicznych na Domu Marynarza w Gdyni

O związkach budynku z Polskimi Liniami Oceanicznymi i morską historią Gdyni przypominają umieszczone na jego elewacji tablice pamiątkowe. Fot. Andrzej Busler